TNO
Publicaties van TNO
Energietransitie economisch haalbaar, maar verdeling van kosten en baten vraagt om regie
Programma Energietransitie Integraal Kostenbeeld (EIK) Om een samenhangend financieel-economisch beeld van de energietransitie te ontwikkelen, heeft de Kenniscoalitie Energietransitie (CBS, CPB, PBL, RVO, TNO) het meerjarige onderzoeksprogramma EIK opgezet. Doel is het ontwikkelen van een kennisbasis om gedurende de energietransitie een robuust kostenbeeld te kunnen leveren, bij besluitvorming en strategie voor het energiesysteem. Dit startrapport […]
Lees meer
Energietransitie verschuift kosten naar duurzame investeringen
Programma Energietransitie Integraal Kostenbeeld (EIK) Om een samenhangend financieel-economisch beeld van de energietransitie te ontwikkelen, heeft de Kenniscoalitie Energietransitie (TNO, PBL, CPB, CBS en RVO) het meerjarige onderzoeksprogramma EIK opgezet. Doel is het ontwikkelen van een kennisbasis om gedurende de energietransitie een robuust kostenbeeld te kunnen leveren, bij besluitvorming en strategie voor het energiesysteem. Binnen […]
Lees meer
Satellietlaadpalen als tijdelijke oplossing bij netcongestie
Een satellietlaadpaal wordt via een ondergrondse kabel aangesloten op de bestaande netaansluiting van een reguliere (master)laadpaal. Waar een standaard publieke laadpaal twee laadpunten biedt, levert een satellietopstelling er vier op dezelfde aansluiting. Het beschikbare vermogen (17,25 kW bij een 3x25A aansluiting) wordt verdeeld over alle gelijktijdig ladende voertuigen. Bij vier auto’s tegelijk komt dat neer […]
Lees meer
Positive Energy Districts geven steden meer grip op het lokale energiesysteem
Efficiënt, flexibel en lokaal Woningen, kantoren en andere gebouwen gebruiken energie op verschillende momenten en voor verschillende doeleinden. Een Positive Energy District benut die verschillen: energie wordt lokaal opgewekt, waar mogelijk binnen de wijk gebruikt, en in de tijd verschoven naar momenten waarop de vraag hoger of lager is. Hiervoor moeten gebouwen samenwerken aan hun […]
Lees meer
Warm bad of koude douche: huiseigenaren zien kansen én drempels bij zeerlagetemperatuur-warmtenetten
Keuzevrijheid en lokale binding trekken bewoners over de streep Voor eigenaar-bewoners die zich oriënteren op een ZLT-net wegen keuzevrijheid en lokaal eigenaarschap zwaar. Niet gebonden zijn aan een groot energiebedrijf is een belangrijke drijfveer, net als de wens om te verduurzamen. Bewoners beschouwen ZLT-netten als een toekomstbestendige oplossing vanwege het efficiënte energieverbruik. Ook de warmtebron […]
Lees meer
Holistische aanpak helpt regio’s de energietransitie vormgeven
Een stapsgewijze aanpak in vier fasen De holistische aanpak biedt een raamwerk voor het opzetten van zogeheten Renewable Energy Valleys: regionale energiesystemen met een groot aandeel hernieuwbare energie, waarbinnen zowel woon- als bedrijfsgebieden worden geïntegreerd. De aanpak richt zich op grotere regio’s, met typisch duizenden bewoners en honderden ondernemers. Om de complexiteit beheersbaar te houden, […]
Lees meer
Monitor Energiebesparing 2026
Uit de ontwikkeling van het finaal en primair energieverbruik van de afgelopen jaren lijkt de realisatie van het doel voor finaal verbruik op het eerste gezicht haalbaar, maar er zijn onderliggende trends die in de komende jaren in sommige sectoren naar verwachting tot een stijging van het finaal energieverbruik zullen leiden. De Klimaat- en Energieverkenning […]
Lees meer
Communicatie als stroomversneller van de energietransitie
In een grootschalig experiment onder ruim 1.200 Nederlanders werd onderzocht hoe bewoners reageren op communicatie over de plaatsing van een hoogspanningsstation in hun omgeving. Daaruit blijkt dat het gemiddelde draagvlak voor het plaatsen van een hoogspanningsstation niet verschilt wanneer een brief wordt verstuurd vanuit verschillende afzenders (in dit onderzoek de gemeente, provincie, netbeheerder of Rijksoverheid). […]
Lees meer
Fossielvrij energiesysteem technisch haalbaar, maar vergt forse versnelling
Klimaatneutraal is niet fossielvrij Het onderscheid tussen klimaatneutraal en fossielvrij is wezenlijk. In een klimaatneutraal systeem worden broeikasgasemissies gecompenseerd, maar kunnen fossiele brandstoffen en grondstoffen nog steeds een rol spelen. In een fossielvrij systeem worden fossiele koolstofdragers volledig uitgefaseerd. Dat heeft met name gevolgen voor de industrie, die verantwoordelijk is voor 46% van het totale […]
Lees meer
Grondstofrisico’s voor het Nederlands energiesysteem in verschillende toekomstscenario’s
Zeker met het oog op de actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) is het relevant om te weten wat de grondstofrisico’s zijn in verschillende toekomstscenario’s. Lithium, iridium, kobalt en ruthenium het meest onder druk Van alle kritieke en strategische materialen die nodig zijn voor het Nederlandse energiesysteem, hebben lithium (voor batterijen), iridium en ruthenium […]
Lees meer
AI-gedreven aanpak voor verduurzaming VvE’s
De contingentenaanpak voor VvE’s De contingentenaanpak, zoals de methode wordt genoemd, combineert AI met een uitgebreide database van ruim 125 woningkenmerken. Hiermee worden woningen geclusterd in ‘contingenten’ – groepen van gemiddeld 15.000 tot 30.000 gebouwen met vergelijkbare kenmerken zoals bouwjaar, ligging en gebouwtype. De gedachte is dat woningen binnen hetzelfde contingent op vergelijkbare wijze verduurzaamd […]
Lees meer
Versnelling verduurzaming corporatiewoningen: kan een betere balans tussen isoleren en installeren helpen?
Alleen isoleren niet voldoende Corporaties investeren veel in het isoleren van woningen, maar het aandeel woningen dat daadwerkelijk van het gas afgaat, blijft beperkt. Jaarlijks gaat het om zo’n 53.000 corporatiewoningen die geïsoleerd worden, terwijl slechts 18.000 woningen een warmtepomp krijgen. Daarmee komen de Nationale Prestatieafspraken (NPA) en het doel om corporatiewoningen in 2050 CO2-vrij […]
Lees meer
Steeds meer huishoudens verwarmen met een airco
Geen niche meer Het verwarmen met een vaste airconditioner is in korte tijd uitgegroeid van een nichepraktijk tot een wijdverbreid fenomeen. Bij koopwoningen is het gebruikelijker om met de aanwezige airconditioner te verwarmen (93%) dan bij huurders van sociale huurwoningen (77%) en particuliere huurwoningen (65%). Opvallend is het tempo van de groei: 84% van de […]
Lees meer
Handreiking gemeenten voor het ondersteunen horeca en bakkers in de warmtetransitie
Maatwerk is nodig Om horeca- en bakkerijondernemers goed te ondersteunen is ten eerste maatwerk nodig. Er bestaat een grote variatie in energiegebruik binnen horeca en bakkerijen. Cafés en lunchrooms hebben bijvoorbeeld waarschijnlijk minder aandacht nodig. Voor vier veel voorkomende type horeca en bakkers is uitgewerkt waar een gemeente rekening mee moet houden bij het verduurzamen […]
Lees meer
Acceptatie van tariefverschillen vraagt om balans tussen draagvlak en prikkelwerking
Acceptatie van tariefverschillen Woningeigenaren staan gemiddeld neutraal tegenover de overgang naar kostengebaseerde tarieven, maar achter dit gemiddelde gaat aanzienlijke verdeeldheid schuil. Van de 2192 respondenten is 37% (zeer) positief, terwijl 27% (zeer) negatief is over deze verandering. Mening overgang kostengebaseerde tarieven De argumenten die woningeigenaren aandragen voor hun houding tegenover kostenverschillen verschillen sterk. Positieve houdingen […]
Lees meer
De behoefte aan regelbaar vermogen in 2030-2050
Dalende behoefte aan regelbaar vermogen In het referentiescenario – waarbij wordt uitgegaan van normale weersomstandigheden en groeiende flexibiliteit – daalt de totale behoefte aan regelbare capaciteit van circa 16 GW in 2030 naar 10 GW in 2040 en 5 GW in 2050. De behoefte aan elektriciteitsproductie vanuit regelbare bronnen daalt nog sterker: van 29 TWh […]
Lees meer
Industriële vraagrespons: groot potentieel, beperkte operationele inzetbaarheid
In toekomstscenario’s na 2030 kunnen deze schaarste periodes leiden tot extreem hoge elektriciteitsprijzen. Jaarlijks kunnen deze periodes oplopen tot wel 500 uur in het jaar, waar het prijsplafond van 4000 euro/MWh bereikt wordt. Dat vormt een risico voor de leveringszekerheid van het energiesysteem (grote flexibiliteitbehoefte), maar ook een enorm prijsrisico voor industrie partijen met continue […]
Lees meer
Decentrale ontwikkelingen in het energiesysteem: groot potentieel, lagere netinvesteringen
In het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) Bekostiging van de Elektriciteitsinfrastructuur is becijferd dat er in de periode 2024-2040 195 miljard euro geïnvesteerd moet worden in de elektriciteitsinfrastructuur, waarvan 107 miljard euro voor de infrastructuur op land. Hierop is te besparen, voor een deel door gerichte interventies die decentrale ontwikkelingen stimuleren. Gerichte interventies besparen kosten Het grootste […]
Lees meer
De impact van netcongestie en een wachtrij op de mobiliteitstransitie
Inmiddels is door de ACM een prioriteringskader ingesteld, waar ook kleinverbruikaansluitingen onder zullen vallen. Klein- en grootverbruikers komen op een wachtlijst in gebieden waar er niet voldoende netcapaciteit is. De drie categorien met voorrang zijn congestieverzachters, veiligheid, en basisbehoeften zoals woningbouw. Adoptie elektrisch rijden onder druk Op korte termijn staat de adoptie van elektrisch rijden […]
Lees meer
Transformatieve toekomstbeelden helpen bij robuuste duurzaamheidsstrategieën
Een bredere blik op de toekomst De tool maakt gebruik van vier transformatieve toekomstbeelden die elk een ander perspectief bieden op hoe een welvarende en duurzame samenleving kan worden gerealiseerd binnen planetaire grenzen (de ecologische grenzen van de aarde). Deze toekomstbeelden zijn ontwikkeld op basis van het internationale ‘Beyond Growth’-debat (zie ook Analysing the Beyond […]
Lees meer