Weerbaar door energiehulp en woningrenovaties

Energiearmoede raakt niet alle bewoners in huis op dezelfde manier

Eerder onderzoek van TNO (zie Woningrenovaties verbeteren energiearmoede én gezondheid en Energiehulp extra waardevol voor huishoudens in energiearmoede) liet zien dat beide interventies niet alleen het energieverbruik en de energiekosten verlagen, maar ook gezondheidswinst opleveren, zoals lagere huisarts- en farmaciekosten en minder gebruik van reuma- en astmamedicatie. Die winst werd echter op het niveau van het hele huishouden vastgesteld, terwijl energiearmoede in de praktijk niet iedereen in huis gelijk raakt: kinderen, ouderen, vrouwen en bewoners met een migratieachtergrond lopen een groter risico op energiearmoede én op de negatieve gezondheidsgevolgen ervan. CBS-cijfers laten zien: woningrenovaties verbeteren energiearmoede én gezondheid Energiehulp extra waardevol voor huishoudens in energiearmoede

Effecten zichtbaar gemaakt op het niveau van individuele bewoners

Juist door op individueel niveau te analyseren wordt zichtbaar hoe de effecten aansluiten bij de manier waarop energiearmoede in het dagelijks leven van verschillende groepen doorwerkt. In dit onderzoek worden de gezondsheidseffecten opvoor kinderen, ouderen, vrouwen en bewoners met een migratieachtergrond onderzocht, omdat zij een groter risico lopen op energiearmoede en de gezondheidsgevolgen ervan. Het onderzoek toont aan dat deze groepen baat hebben bij energiehulp en/of woningrenovatie. Dit resulteert in onder meer lagere zorgkosten en minder medicijngebruik. Daarmee dragen energiehulp en woningrenovaties bij aan de weerbaarheid van juist de kwetsbaarste bewoners, mits beleid, monitoring en uitvoering deze groepen expliciet in beeld houden.

Afname van zorgkosten en medicijngebruik voor verschillende groepen in energiearmoede

Uitgeschreven tekst

Kinderen:

• -63,1% astmamedicatie

Vrouwen:

• -37,6% reumamedicatie
• -23,8% GGZ-medicatie
• -14,6% totale zorgkosten

Eerste generatie migratieachtergrond:

• -42,7% reumamedicatie

Tweede generatie migratieachtergrond:

• 74,6% astmamedicatie
• -53,9% farmaciekosten

Ouderen:

• -67,1% slaapmedicatie
• -61,2% astmamedicatie
• -56,1% reumamedicatie
• -12,2% huisartsenkosten

Bij kinderen leidt een gezondere woning tot minder luchtwegklachten

Bij kinderen werkt energiearmoede vooral via de fysieke woonomgeving door op de gezondheid: blootstelling aan kou, vocht en schimmel vergroot het risico op luchtwegklachten en astma. Energiehulp draagt bij aan een gezondere leefomgeving door beter ventilatiegedrag, minder kou en ondersteuning bij schimmel in de woning. Het gevolg is dat kinderen lagere farmaciekosten hebben en dat het aantal kinderen in energiearmoede dat astmamedicatie gebruikt daalt.

Bij ouderen verlicht meer wooncomfort chronische klachten

Ouderen hebben vaker chronische gezondheidsklachten die verergeren door kou, tocht en vocht, en daarmee samenhangend hogere zorgkosten. Energiehulp verhoogt het wooncomfort door energiebesparende maatregelen en gedragsadviezen. Daardoor dalen de huisartskosten en neemt onder ouderen in energiearmoede het gebruik van slaap-, astma- en reumamedicatie af.

Bij vrouwen verlicht energiehulp een opeenstapeling van zorg en stress

Vrouwen zijn door de inkomenskloof kwetsbaarder voor energiearmoede. Energiearmoede leidt bij hen bovendien vaker tot mentale en fysieke klachten door de grotere zorgtaken en verantwoordelijkheden binnen het huishouden. Energiehulp helpt meer grip te krijgen op de energierekening en geeft gedragsadvies over het binnenklimaat. Dit biedt verlichting in een complexe samenloop van energie, zorg en stress. Vrouwen in energiearmoede hebben hierdoor lagere zorgkosten en gebruiken minder vaak reuma- en ggz-medicatie.

Bij bewoners met een migratieachtergrond maakt laagdrempelige toegang het verschil

Voor bewoners met een migratieachtergrond leveren zowel energiehulp als woningrenovaties gezondheidswinst op. Bij renovaties dalen de huisartskosten voor de eerste generatie en de farmaciekosten voor de tweede generatie; energiehulp gaat gepaard met lagere farmaciekosten en, bij bewoners in energiearmoede, met minder gebruik van reuma- en astmamedicatie. Deze effecten hangen samen met inkomensongelijkheid en barrières in de toegang tot ondersteuning: door laagdrempelig contact, meertaligheid en gerichte doorverwijzing weet energiehulp deze groep beter te bereiken.

Aanbevelingen: houd kwetsbare groepen structureel in beeld

De resultaten leiden tot aanbevelingen op drie samenhangende vlakken:

1. Besteed in beleid en monitoring expliciet aandacht aan kwetsbare groepen. Huishoudens worden vaak als één analytische eenheid gezien, terwijl de gezondheidsgevolgen van energiearmoede binnen een huishouden sterk kunnen verschillen. Door kinderen, ouderen, vrouwen en bewoners met een migratieachtergrond structureel mee te nemen in landelijke monitoring en effectmetingen, kunnen beleidsmakers gerichter inspelen op hun behoeften en wordt voorkomen dat hun problematiek over het hoofd wordt gezien.
2. Houd in de uitvoering rekening met verschillen in gezondheidsrisico’s en leefomstandigheden. Aandacht voor luchtwegklachten bij kinderen, mobiliteit en chronische aandoeningen bij ouderen, stress en zorglast bij vrouwen en beperktere toegang tot ondersteuning bij bewoners met een migratieachtergrond helpt energiehulpen om signalen tijdig te herkennen en bewoners gerichter te ondersteunen of door te verwijzen.
3. Stimuleer de samenwerking tussen het zorg- en energiedomein. Zorgprofessionals zoals huisartsen, wijkverpleegkundigen en verloskundigen kunnen klachten signaleren die samenhangen met de staat van de woning of de energierekening en doorverwijzen naar energiehulp. Binnen het project ‘Gezond Wonen op Recept’ onderzoekt TNO hoe deze koppeling er in de praktijk uit kan zien. Ook samenwerking met scholen, ouderenzorg, buurtcentra en gebedshuizen helpt om de verschillende doelgroepen te bereiken.

Zo dragen energiehulp en woningrenovaties niet alleen bij aan lagere energiekosten, maar ook aan de gezondheid en weerbaarheid van juist de bewoners die het meest kwetsbaar zijn.