TNO
Publicaties van TNO
90% emissiereductie in 2040 vraagt om tijdige keuzes en regie
Vier scenario’s als vertrekpunt Om in beeld te brengen wat de 90%-doelstelling betekent voor het Nederlandse energiesysteem, zijn vier toekomstscenario’s afgezet tegen twee referentiepunten: Samen beantwoorden die vergelijkingen twee vragen: doet het huidige beleid genoeg en kan de infrastructuur het aan? De vier scenario’s verschillen op twee punten: de internationale concurrentiepositie van de energie-intensieve industrie […]
Lees meer
Schrappen gebouwmaatregelen uit energiebesparingsplicht brengt besparingspotentieel in gevaar
Twee regelingen, beperkte overlap De energiebesparingsplicht en de MEPS richten zich allebei op het verduurzamen van gebouwen, maar selecteren hun doelgroep op een andere manier. De energiebesparingsplicht kijkt naar energieverbruik: bedrijven en instellingen met een elektriciteitsverbruik vanaf 50.000 kWh of een gasverbruik vanaf 25.000 m³ per jaar moeten alle energiebesparende maatregelen nemen met een terugverdientijd […]
Lees meer
Hoe maken we groene chemie financierbaar?
Marktcreatie belangrijker dan subsidie Uit de businesscase-analyses voor biomethanol en PLA (bioplastics), expertinterviews en financieringsrondes met banken, investeerders en beleidsmakers blijkt dat marktcreatie de belangrijkste voorwaarde is voor financierbaarheid. Een stabiele vraag naar duurzame producten en voldoende zekerheid over toekomstige inkomsten blijken belangrijker dan een eenmalige verlaging van de investeringskosten. Instrumenten zoals afnameverplichtingen (offtake mandates), […]
Lees meer
Verre vliegreizen voor vakantie vervangen?
Reductiecontrole: hoe vervangbaar voelt een verre vliegreis? Kan een vakantie naar Ibiza dezelfde ervaring bieden als een reis naar Bali, of voelt die verre bestemming als onvervangbaar? Zou je in plaats van drie keer een week ver weg ook één keer drie weken kunnen gaan? Dit soort subjectieve belevingen vallen onder het begrip reductiecontrole: de […]
Lees meer
De potentie van Social Tipping Points voor het toekomstige energiesysteem
Wat zijn social tipping points? Social tipping points (STP’s) worden in de wetenschappelijke literatuur omschreven als transities waarbij kleine veranderingen of interventies leiden tot snelle, grootschalige en blijvende veranderingen in een systeem. In dit rapport wordt uigegaan van vier kenmerken: Veel aandacht, maar nog weinig praktische handvatten De afgelopen jaren is het begrip social tipping […]
Lees meer
Hoe ontwikkelt de energierekening van huishoudens zich tot 2031?
Gemiddelde energierekening stijgt De gemiddelde energierekening van alle huishoudens stijgt volgens de prognose van circa €2.020 per jaar in 2026 naar ongeveer €2.140 per jaar in 2031 (prijspeil 2026). Hoewel huishoudens minder aardgas gaan gebruiken, wordt dit voordeel grotendeels tenietgedaan door hogere netbeheerkosten en nieuwe kostenposten zoals ETS2 (Emissions Trading System waarbij brandstofleveranciers rechten moeten […]
Lees meer
Energielasten ongelijk verdeeld, verduurzaming sleutel tot betaalbaarheid
Programma Energietransitie Integraal Kostenbeeld (EIK) Om een samenhangend financieel-economisch beeld van de energietransitie te ontwikkelen, heeft de Kenniscoalitie Energietransitie (CBS, CPB, PBL, RVO, TNO) het meerjarige onderzoeksprogramma EIK opgezet. Doel is het ontwikkelen van een kennisbasis om gedurende de energietransitie een robuust kostenbeeld te kunnen leveren, bij besluitvorming en strategie voor het energiesysteem. Dit rapport is onderdeel van dit programma. […]
Lees meer
Nieuwe energiekentallen bieden actueel inzicht in energieverbruik van utiliteitsgebouwen
Toenemende invloed van zonnepanelen Een opvallende ontwikkeling is de snelle groei van zonne-energie op utiliteitsgebouwen. Het aandeel panden met zonnepanelen steeg van 13 procent in 2020 naar 30 procent in 2024. Daardoor geeft uitsluitend kijken naar elektriciteitsafname van het net steeds minder een volledig beeld van het daadwerkelijke elektriciteitsgebruik. Om die reden zijn naast kentallen […]
Lees meer
Huishoudens kunnen flexibiliteit leveren, maar de prikkels bepalen het effect
Slimme apparaten, verschillende doelen Huishoudens kunnen hun flexibele apparaten op verschillende manieren (laten) aansturen. Eerder onderzoek in het project GO-e liet zien dat veel huishoudens hiertoe bereid zijn en dat financiële prikkels een belangrijke motivatie vormen. Zo is het mogelijk om te optimaliseren voor: Verschillende marktpartijen zoals energieleveranciers en leveranciers van apparaten zoals batterijen en […]
Lees meer
Brede uitrol netbescherming bij huishoudens technisch nog niet haalbaar
Beoordeelde mechanismen niet geschikt voor snelle uitrol Bij netbescherming krijgen huishoudens tijdelijk een vermogenskader opgelegd: een kader dat vastlegt hoeveel elektriciteit ze gedurende een bepaalde periode mogen gebruiken. Zes technische mechanismen om dat te realiseren zijn beoordeeld op comfort, effectiviteit, implementatiegemak, veiligheid, privacy en betaalbaarheid: GridShield, Real Time Interface v2, de NextGen slimme meter gecombineerd […]
Lees meer
Samenhangend beleid nodig om aanbevelingen Burgerberaad Klimaat te laten werken
Voeding: stappen gezet, maar klimaateffect onzeker Het kabinet pakt zowel voedselverspilling als ongezonde voeding aan, grotendeels door bestaand beleid voort te zetten en de voedselomgeving aan te passen. De maatregelen: Gerichte consumentencampagnes en gedragsinterventies neemt het kabinet op een later moment in overweging. Dit uitstel verzwakt de effectiviteit van het pakket. De impact zou groter […]
Lees meer
Hernieuwbare waterstofprojecten in de praktijk complexer dan voorzien
Moeizame zoektocht naar de juiste leverancier De opgave begint bij het selecteren van een elektrolyse-installatie. In minstens de helft van de projecten was de uiteindelijke keuze eerder gedreven door beperkt aanbod dan door een weloverwogen vergelijking. Projectontwikkelaars hebben vaak maar beperkt kennis van de technologie en nog geen ervaring. Leveranciers kunnen meestal nog geen langjarige […]
Lees meer
Ervaren rechtvaardigheid bij van klimaat- en energiebeleid
Verdelende rechtvaardigheid Er is niet één juist antwoord op de vraag wanneer een verdeling rechtvaardig is; dat is tenslotte normatief. Uit de literatuur blijkt echter dat er wel degelijk punten zijn waar veel mensen het over eens zijn. Zo vindt men klimaatbeleid rechtvaardig(er) wanneer de verdelingsprincipes ‘de vervuiler betaalt’, ‘bijdrage en ondersteuning naar draagkracht’ en […]
Lees meer
Energiearmoede in Nederland 2019-2025
Definitie energiearmoede We spreken van energiearmoede wanneer een huishoudens te maken heeft met een laag inkomen en hoge energiekosten en/of een woning met een lage energiekwaliteit. Om energiearmoede in kaart te brengen kijken we naar verschillende (combinaties van) indicatoren: Daarnaast brengen we ook het aantal huishoudens in kaart dat niet kan meedoen met de energietransitie. […]
Lees meer
Niet-technische barrières remmen de toepassing van industriële warmtepompen
Gecombineerde kennis van warmtepompen en productieprocessen ontbreekt Commerciële warmtepompsystemen zijn inmiddels breed beschikbaar tot circa 120°C, en ook in het bereik tot 160°C komen steeds meer oplossingen op de markt. De technologie is er dus, maar de kennis om die technologie toe te passen in industriële omgevingen schiet tekort. Technici en engineers missen vaak de […]
Lees meer
Verwachte volumes waterstofdragers richting 2035 fors lager dan voorzien
Van ambitie naar realiteit De bijstelling heeft meerdere oorzaken. De volumebeelden uit 2023 waren geënt op de toenmalige Europese beleidsambities. De geactualiseerde cijfers weerspiegelen wat er daadwerkelijk aan projecten wordt gerealiseerd, welke investeringsbeslissingen zijn genomen en hoe de industriële vraag zich in de praktijk ontwikkelt. Tegelijkertijd zijn de kosten sinds 2023 op meerdere fronten gestegen, […]
Lees meer
Toekomstbestendige lokale energiesystemen voor wijken en buurten
Elektriciteit, warmte en koude in samenhang Een lokaal energiesysteem integreert binnen een wijk of buurt de volledige energieketen: van opwek en opslag tot distributie en aansturing, met een combinatie van elektriciteit, warmte en koude. Lokale bronnen zoals zonnepanelen, bodem- en omgevingswarmte, geothermie en restwarmte worden gecombineerd met opslagvormen als warmte-koudeopslag, warmtebuffers en batterijen. Slimme sturing […]
Lees meer
Nieuwe Warmte Nu
Onderzoek Nieuwe Warmte Nu Binnen het programma wordt onderzoek uitgevoerd, zie het overzicht hieronder. Voor meer achtergrond verwijzen we naar de website: www.nwn.nu. Kosten & betaalbaarheid Warmtebronnen & warmteopslag Warmtenetten & distributie Bewonerscommunicatie & participatie Organisatie, projectontwikkeling & (lokale) samenwerking
Lees meer
Opschaling geavanceerde biobrandstoffen vraagt om stabiel beleid en gerichte financiering
Beleidsinstabiliteit als grootste struikelblok Van alle barrières is beleidsinstabiliteit de meest belemmerende factor. Frequente herzieningen van de Europese Renewable Energy Directive (RED), verschuivende subdoelstellingen voor geavanceerde biobrandstoffen en wisselende definities van welke grondstoffen als ‘geavanceerd’ gelden, zorgen voor aanhoudende onzekerheid bij investeerders. Internationale ervaring laat zien dat langetermijnstabiliteit in beleid zwaarder weegt dan financiële prikkels: […]
Lees meer
Weerbaar door energiehulp en woningrenovaties
Energiearmoede raakt niet alle bewoners in huis op dezelfde manier Eerder onderzoek van TNO (zie Woningrenovaties verbeteren energiearmoede én gezondheid en Energiehulp extra waardevol voor huishoudens in energiearmoede) liet zien dat beide interventies niet alleen het energieverbruik en de energiekosten verlagen, maar ook gezondheidswinst opleveren, zoals lagere huisarts- en farmaciekosten en minder gebruik van reuma- […]
Lees meer