TNO
Publicaties van TNO
Urgentie benadrukken vergroot draagvlak voor klimaatbeleid
Urgentie in klimaatcommunicatie werkt In klimaatcommunicatie wordt steeds vaker voorzichtig omgesprongen met het benoemen van de ernst en gevolgen van klimaatverandering. De zorg is dat dit soort ‘doemcommunicatie’ mensen afschrikt en tot gevoelens van machteloosheid leidt. Nieuwe inzichten op basis van de reacties van ruim 2.000 Nederlanders op drie maatregelen – betalen naar (auto)gebruik, vleesbelasting […]
Lees meer
Energiehulpen bewezen effectief, maar vraag om structurele steun
Kostenbesparing op zowel energie als zorg In optimale omstandigheden kan energiehulp een besparing opleveren van 12,8% op de energierekening – ongeveer 215 euro per jaar. Daarnaast dalen farmaciekosten van huishoudens in energiearmoede gemiddeld met 72 euro (18%) per jaar na bezoek van een energiehulp. Vooral mensen met astma- en reumamedicatie profiteren, waarschijnlijk door een verbeterd […]
Lees meer
Warmteprofielengenerator
De Warmteprofielengenerator is een online tool om warmtevraagprofielen te berekenen voor buurten en individuele gebouwen in Nederland. Deze gevalideerde tool biedt ondersteuning bij de energietransitie, vooral in het kader van aardgasvrije wijken (zie ook deze PowerPoint). Er is gebruik gemaakt van slimme meter-data om de gegenereerde profielen te toetsen op nauwkeurigheid en betrouwbaarheid. Wat doet […]
Lees meer
Kinderen in energiearmoede
1 op de 12 kinderen in energiearmoede In 2023 leefden ongeveer 262.000 kinderen in energiearmoede in Nederland – ongeveer 1 op de 12 kinderen. Voor 2024 wordt een stijging verwacht naar circa 293.000 kinderen. Huishoudens met kinderen in energiearmoede besteden gemiddeld 6,6% van hun inkomen aan energie, met uitschieters tot 13%. Ter vergelijking: gezinnen die […]
Lees meer
Koeling bij utiliteitsgebouwen
Kantoren koplopers, onderwijs volgt Ruim 60% van de Nederlandse utiliteitsgebouwen past momenteel koeling toe. Kantoren voeren de lijst aan met ongeveer 80% gekoelde gebouwen, gevolgd door onderwijsinstellingen met rond de 50%. Ook blijkt dat grotere gebouwen met een oppervlakte van meer dan 250 vierkante meter veel vaker koeling hebben dan kleinere panden. Het aandeel gekoelde […]
Lees meer
Flexibiliteit op bedrijventerreinen
Scope van de verkenning De studie kijkt naar alle bedrijventerreinen in Nederland (exclusief de grote industrieclusters 1 t/m 5). Aan energie-assets zijn de volgende categorieën meegenomen voor het opstellen van de prognoses: elektrische logistiek (bestelwagens, bakwagens, trekker-opleggers), industriële warmte (warmtepompen, E-boilers, E-drogers), vriescellen, gebouwgebonden warmtepompen en PV op dak. Het referentiejaar van deze studie is […]
Lees meer
CBS-cijfers laten zien: woningrenovaties verbeteren energiearmoede én gezondheid
Woningrenovaties naar aardgasvrij met warmtepomp leveren de grootste energiebesparing Aan de hand van CBS-data zijn 3 verschillende renovatietypen met elkaar vergeleken: De cijfers spreken voor zich: na een renovatie naar aardgasvrij met warmtepomp daalt het gasverbruik met 1696 m³ per jaar, tegenover 235 m³ bij een reguliere renovatie. Hoewel het elektriciteitsverbruik stijgt door de elektrificatie […]
Lees meer
Impact van nieuwe kerncentrales op de kosten van het energiesysteem
Scenariostudies Met energiescenario’s worden mogelijke ontwikkelingen van een energiesysteem in kaart gebracht en de effecten daarvan bepaald. De uitkomsten zijn gevoelig voor aannames. In deze studie zijn verschillende situaties doorgerekend zoals variaties in investeringskosten voor verschillende technieken, productiepotentieel, bouwtijd en ontwikkelingen in het buitenland. Er wordt verondersteld dat de eerste twee kerncentrales in 2040 in […]
Lees meer
Integratie kernenergie in het energiesysteem
De rol van kernenergie bij elektrificatie De elektrificatie van mobiliteit en de verwarming in de industrie en de gebouwde omgeving, samen met de inzet van elektrolysers voor waterstofproductie, zorgen voor een groeiende vraag naar elektriciteit. Zonder nieuwe kerncentrales is het toekomstige Nederlandse energiesysteem sterk afhankelijk van wind- en zonne-energie, waaraan zowel ruimtelijk als maatschappelijk grenzen […]
Lees meer
De potentiële rol van energiegemeenschappen in het energiesysteem
Participatie en duurzaamheid Een energiegemeenschap is een organisatie waarin burgers gezamenlijk energieactiviteiten ontwikkelen, gericht op duurzaamheid en economische of sociale voordelen voor leden en hun lokale omgeving. Energiegemeenschappen dragen met hun huidige activiteiten het sterkst bij aan participatie en duurzaamheid. Ze geven burgers zeggenschap over hernieuwbare energieontwikkeling, collectieve warmte-oplossingen en kostenverdeling, en daarmee invloed op […]
Lees meer
Energiearmoede in Noord-Holland en Noord-Brabant
Deze analyses sluiten aan op het rapport Energiearmoede in Nederland 2019-2024. Voor dit onderzoek is specifieker ingezoomd op de situaties in de provincies Noord-Brabant en Noord-Holland. Voor de provincie Noord-Brabant is daarnaast de energiearmoedekloof onderzocht voor verschillende RES-regio’s en gemeenten. De cijfers zijn ook letterlijk in kaart gebracht via Energiearmoede in Nederland in kaart. Deze […]
Lees meer
Verdelende rechtvaardigheid: van principes naar klimaatbeleid
Principes van verdelende rechtvaardigheid In het Klimaatplan is vastgelegd dat het Rijk rechtvaardigheid invult aan de hand van de volgende vier verdelingsprincipes: TNO heeft geanalyseerd of de principes ‘bijdrage en ondersteuning naar draagkracht’ en ‘de vervuiler betaalt’ terugkomen in de beleidsmaatregelen. Daarvoor zijn 34 concept-maatregelen uit het Klimaatfonds 2026 en 5 normerende en beprijzende concept-maatregelen […]
Lees meer
Kosten hernieuwbare energie verrassend vergelijkbaar voor Nederlandse en Saoedi-Arabische industrie
Kosten energietransitie voor industrie Bij zowel de productie van chloor en die van syncrude, waarbij huishoudelijk afval wordt omgezet in synthetische ruwe olie, variëren de kosten van duurzame energie aanzienlijk. De chloor productieketen is flexibel en vraagt alleen om elektriciteit, terwijl de productieketen van syncrude onder basislast werkt en naast elektriciteit vooral waterstof gebruikt. 2024: […]
Lees meer
Gedragsverandering en de energietransitie in de ICT-sector
Wat bepaalt ons streaminggedrag? Nederlandse streamers lijken hun streaminggedrag structureel te onderschatten. Van 18 ondervraagde deelnemers onderschatten 11 hun dagelijkse streamtijd met minstens een uur. Het bewustzijn over dataverbruik is laag. Mensen hebben naar eigen zeggen geen idee van hun verbruik, mede omdat abonnementen onbeperkt zijn. Er zijn drie hoofdmotivaties te onderscheiden voor streamen: Het […]
Lees meer
Waterstof-opslagbehoefte 2030-2035
Waterstofopslagcapaciteit voldoende voor huidige plannen Nederland ontwikkelt leegstaande zoutcavernes voor waterstofopslag in Groningen. De eerste caverne komt naar verwachting in 2028 beschikbaar. Na 2030 volgen er nog drie binnen de bestaande vergunningen, voor een totaal van vier cavernes in 2035. Om te achterhalen of de opslagcapaciteit van deze cavernes voldoende is om te voorzien in […]
Lees meer
Burgerbetrokkenheid bij beleidsvorming
Versnipperde kennis en onduidelijke borging Uit het onderzoek komen meerdere barrieres naar voren die een goede verankering van burgerparticipatie in beleidsprocessen belemmeren. Acht concrete verbetergebieden Mogelijke verbeteringen liggen in acht concrete clusters van oplossingsrichtingen. Deze variëren van praktische hulpmiddelen tot organisatorische veranderingen: Er is behoefte aan tijd en ruimte voor de ontwikkeling van concrete kennis, […]
Lees meer
Verkenning van economische paradigma’s in beleidsoverwegingen
Economische paradigma’s en duurzaam beleid Beleidsmedewerkers kijken, net als andere burgers, naar de wereld vanuit bepaalde paradigma’s – onuitgesproken aannames en overtuigingen over hoe de wereld werkt. Deze ‘bril’ is vaak impliciet, maar beïnvloedt welk beleid wel of juist niet wordt overwogen. Om inzicht te krijgen in die paradigma’s zijn beleidsmedewerkers van de ministeries Klimaat […]
Lees meer
Technologie Radar toont energie-innovaties van de toekomst
Wat maakt innovaties disruptief? Innovaties zijn disruptief als ze veel impact hebben en de status quo kunnen veranderen ten opzichte van zowel de huidige stand van de technologie als het voorziene ontwikkelpad. Dit in tegenstelling tot incrementele innovaties die geleidelijk verandering brengen, en niche innovaties waarvan het effect minder wijd verbreid is. In de context […]
Lees meer
De rol van energiebesparing in het energiesysteem
25 tot 30% minder finaal energieverbruik in 2040 Finaal energieverbruik is het energieverbruik bij eindgebruikers. In twee verschillende TNO scenario’s voor de toekomst van het Nederlandse energiesysteem, ADAPT en TRANSFORM, is de mogelijke energiebesparing berekend. Zonder energiebesparing zal het energieverbruik met 20% stijgen in 2040. Met energiebesparing kan het energieverbruik met 7 tot 14% dalen […]
Lees meer
Energiearmoede in Nederland 2019-2024
1. Hoeveel Nederlandse huishoudens zijn energiearm? In 2024 waren er naar schatting 510 duizend energiearme huishoudens in Nederland, dit is 6,1% van het totaal aantal huishoudens in Nederland. Tussen 2023 en 2024 is het aantal energiearme huishoudens naar schatting gestegen met bijna 180 duizend huishoudens. De cijfers over energiearmoede laten zien dat het aantal huishoudens met een laag […]
Lees meer