Energie delen tussen groepen bewoners, hoe werkt dat?

Om deze voordelen te realiseren vraagt energiedelen om een goede afstemming van productie en gebruik tussen (gemeenschappen van) bewoners in dezelfde buurt. Dat brengt verantwoordelijkheden met zich mee, vraagt om extra inzet en gaat niet zonder risico; het niet goed afstemmen van productie en gebruik kan ook ertoe leiden dat mensen hogere kosten maken dan verwacht. TNO onderzoekt onder welke voorwaarden bewoners willen en kunnen energiedelen.

Klantreis energiedelen in een groep

Om te beginnen met energiedelen moeten groepen van bewoners een aantal stappen doorlopen. Deze stappen kunnen in drie categorieën samengevat worden:

1. Opzetten (afspraken maken, installeren, proefdraaien)
2. Uitvoeren (inzicht in energie, gedrag afstemmen)
3. Evalueren (afrekening, reflecteren, aanpassen)

Alvorens dit proces ingegaan kan worden, is het belangrijk dat de groep al samen is gekomen en besloten heeft om de potentie van energiedelen te gaan verkennen. Deze verkenning vereist namelijk een investering van tijd en middelen.

In het Europese innovatieproject U2Demo, zijn vier energiegemeenschappen gevolgd die de route naar energiedelen bewandelen. In eerste gesprekken met de voorzitters en de leden werd het proces doorgesproken waar zij aan beginnen. Daarin werd extra aandacht besteed aan wat ze een ‘eerlijke’ verdeling van energie en opbrengsten vinden, hoe zij willen dat data uitgewisseld worden, hoe ze besluiten gaan nemen en op welke manier zij ondersteund willen worden om hun vaste routines en daarmee energiegebruik aan te passen.

Figuur 1: Het proces van energiedelen visueel weergegeven

Bevindingen: Lokaal eerst en kostendekkend

Alle vier de gemeenschappen willen de kosten, opbrengsten en beschikbare energie zo verdelen dat de gemaakte kosten voor lokale energieproductie en het energiedelen zelf in een redelijke termijn terugverdiend kunnen worden. Alle verdere opbrengsten willen de gemeenschappen per jaar verdelen over de individuele bewoners. Deelnemers vinden het belangrijk dat de eigenaren van de zonnepanelen het eerste gebruiksrecht behouden en energie vervolgens gedeeld wordt met huishoudens uit eigen kring, zoals buurtbewoners; pas als niemand binnen de ‘kerngroep’ gebruik maakt van de energie, mag die van de deelnemers verder het net op. Ook de verbruiks- en productiedata willen de bewoners idealiter binnen deze kring houden.

Vertrouwen in een gemachtigde

In de bevraagde gemeenschappen worden besluiten soms door een bestuur gemaakt en in belangrijke gevallen via een stemming van de leden. In beide gevallen leunen de leden sterk op een vertegenwoordiging of voorzitter die zich verdiept in de kosten, baten en technische vereisten. Het wordt duidelijk dat de bewoners graag terugvallen op een bestuur(der) waarmee ze bekend zijn en die ze vertrouwen.

Routinematig handelen

Om ervoor te zorgen dat het afstemmen van gebruik niet te veel moeite vraagt verwachten de meeste bewoners een digitale dienst. Het is belangrijk dat ze hiermee tot wel een week van tevoren geïnformeerd worden over gunstige verbruiksmomenten. Ook verwachten zij dat sommige apparaten automatisch ingeschakeld kunnen worden. Voorwaarde daarvoor is wel dat apparaten in het huis dit ondersteunen. Ook geven sommigen aan zelf de regie te willen houden als zij een (eenmalige) aanpassing moeten maken.

Toepassing in Europese pilots

Het project U2Demo loopt nog door tot in 2028. De energiegemeenschappen in België, Italië, Nederland en Portugal zullen alle stappen van het energiedeelproces de komende jaren doorlopen. De samenstelling van deze gemeenschappen varieert van ondernemers tot bewoners van koop of (sociale) huurwoningen, en van strand of platteland tot stad.

This work received funding from the European Union’s Horizon Europe research and innovation programme under grant agreement no. 101160684 (U2DEMO project). Views and opinions expressed in this document are however those of the authors only and do not necessarily reflect those of the European Union or the European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency (CINEA)