Niet-technische barrières remmen de toepassing van industriële warmtepompen

Gecombineerde kennis van warmtepompen en productieprocessen ontbreekt

Commerciële warmtepompsystemen zijn inmiddels breed beschikbaar tot circa 120°C, en ook in het bereik tot 160°C komen steeds meer oplossingen op de markt. De technologie is er dus, maar de kennis om die technologie toe te passen in industriële omgevingen schiet tekort. Technici en engineers missen vaak de gecombineerde kennis van warmtepomptechnologie en industriële productieprocessen die nodig is om warmtepompen succesvol te integreren. Ook koeltechnici, die qua achtergrond het dichtst bij warmtepomptechnologie staan, ontberen vaak specifieke kennis op het gebied van industriële toepassingen en natuurlijke koudemiddelen. Gerichte opleidingen en trainingen om deze kenniskloof te dichten ontbreken grotendeels.

Onvoorspelbare investeringsmomenten, risicoperceptie en gebrek aan vertrouwen

Op projectniveau spelen drie barrières, die onderling samenhangen. Ten eerste is er een mismatch tussen de manier waarop investeringsbeslissingen bij eindgebruikers tot stand komen en de behoefte aan voorspelbaarheid bij leveranciers. Eindgebruikers investeren doorgaans pas wanneer een onverwachte externe verandering een investeringsmoment creëert. Leveranciers hebben juist behoefte aan langetermijnplanning. Dit verschil vertraagt projecten aan beide kanten.

Ten tweede is de risicoperceptie hoog. Eindgebruikers ervaren nieuwe warmtepomptoepassingen als complex en onvoldoende bewezen, zeker gezien de lange terugverdientijden ten opzichte van conventionele alternatieven. Dat succesvolle pilotprojecten nauwelijks zichtbaar zijn, versterkt dit beeld. Met name in de voedings- en drankenindustrie, waar productiecontinuïteit hoog in het vaandel staat, leidt dit tot terughoudendheid.

Ten derde belemmert een gebrek aan onderling vertrouwen de samenwerking tussen eindgebruikers, technologieleveranciers en energieadviseurs. Wanneer het vertrouwen laag is, verloopt de communicatie stroever, worden risico’s hoger ingeschat en lopen projecten vertraging op. Sommige eindgebruikers twijfelen aan de meerwaarde van energieadviseurs. Ze vinden hun productieprocessen te complex voor een buitenstaander om goed te doorgronden en pakken verduurzaming liever intern aan.

Showcases, samenwerking en scholing als hefbomen

Drie aanpakken zijn kansrijk om de adoptie van industriële warmtepompen te versnellen. Allereerst kan de risicoperceptie verlaagd worden met een programma rondom het systematisch ontwikkelen en bekendmaken van showcaseprojecten. Door showcaseactiviteiten als voorwaarde op te nemen bij subsidieverlening, worden praktijkvoorbeelden structureel onderdeel van het innovatieproces. Hierbij is het van belang om de angst rondom showcasedeelname weg te nemen bij eindgebruikers, bijvoorbeeld door afspraken over de setting en reikwijdte van kennisdeling.

Daarnaast kan het opbouwen van duurzame samenwerkingsverbanden het vertrouwen tussen partijen versterken. Collaboratieve businessmodellen, zoals bouwteams waarin aannemers, eindgebruikers en technologieleveranciers gezamenlijk de integratie vormgeven, bieden hiervoor een concreet format. Brancheorganisaties en RVO kunnen een faciliterende rol spelen door bewustzijn van deze werkvormen te vergroten.

Tot slot zijn gerichte trainingsprogramma’s nodig om de kenniskloof in de waardeketen te dichten. Denk aan certificeringstrajecten voor engineers en technici, omscholing van installateurs, en investeringen in beroepsopleidingen en universitaire programma’s voor duurzame verwarmingstechnologieën.