Feiten over energiearmoede in Nederland

Auteur(s): Mulder, P. Dalla Longa, F. Straver, K.
Gerelateerde onderwerpen:
Downloads

Het rapport Samenvatting Memo Effect hoge gasprijs (Laatst aangepast op: 2021-10-14 09:15:56) Databestand Memo Effect gasprijs (Laatst aangepast op: 2021-10-15 07:31:08)

Nederlanders vinden het belangrijk dat de energietransitie zich op een eerlijke manier voltrekt (zie bijvoorbeeld Draagvlak voor een gezamenlijk emissiebudget voor consumenten). De transitie van fossiele brand- en grondstoffen naar een duurzame energiehuishouding is dan ook veel meer dan een technische innovatie. Minstens zo belangrijk zijn de vraagstukken op sociaal gebied. Energiearmoede is een bestaand probleem, maar wordt dit verergerd door de energietransitie? TNO bracht in dit onderzoek de huidige feiten over energiearmoede in Nederland in kaart.

Leidt de transitie naar een duurzaam energiesysteem tot meer energiearmoede? Het antwoord op die vraag vereist allereerst inzicht in de aard en omvang van het energiearmoede probleem. In dit onderzoek is niet alleen gekeken naar de betaalbaarheid van de energierekening, maar ook naar de kwaliteit van de woning en in hoeverre de bewoners financieel in staat zijn deze te verduurzamen. Op basis van de nieuwe maatstaven beantwoorden we drie vragen:

1. Hoeveel huishoudens in Nederland zijn energiearm?

Ongeveer 550.000 huishoudens, zo’n zeven procent van het totaal, leeft in energiearmoede: ze hebben hoge energiekosten, wonen meestal in een huis dat niet goed is geïsoleerd en hebben een laag inkomen. Binnen de groep van energiearme huishoudens hebben ongeveer 250.000 huishoudens én een relatief laag inkomen én een woning met lage energiekwaliteit én hoge energiekosten. Daarnaast zijn er naar schatting ongeveer 140.000 huishoudens met verborgen energiearmoede; dit zijn mensen die vanwege financiële problemen minder energie consumeren dan ze zouden willen.

2. Wat kenmerkt de mensen die in energiearmoede leven?

Eenpersoonshuishoudens en met name eenoudergezinnen zijn sterk oververtegenwoordigd in de groep energiearme huishoudens. Energiearme huishoudens in Nederland geven, afhankelijk van de definitie van energiearmoede, gemiddeld 13-20% van hun inkomen uit aan energie, tegenover 5% gemiddeld voor alle huishoudens. Ongeveer 40% van de energiearme huishoudens heeft inkomen uit de bijstand of een andere sociale voorziening, ongeveer 40% heeft een pensioen.

3. Waar wonen mensen die energiearm zijn?

In tegenstelling tot wat vaak wordt aangenomen doet het probleem zich met name voor buiten de Randstad: in het noorden, oosten en zuidoosten van het land en deels in Zeeland. Daar is de concentratie energiearme huishoudens veel hoger dan bijvoorbeeld in de grote steden.

Van de energiearme huishoudens woont ongeveer 75% in een corporatiewoning; pakweg 12% van de energiearme huishouden bezit een koopwoning, een vergelijkbaar percentage huurt particulier.

Effect hoge gasprijs op energiearmoede

In de memo ‘Effect hoge gasprijzen op energiearmoede’ zijn de berekeningen uit het rapport ‘De feiten over energiearmoede in Nederland’ opnieuw uitgevoerd met de huidige leveringstarieven voor gas en elektriciteit. Dit levert twee inzichten op. Het eerste inzicht is dat het nationale energiearmoede percentage stijgt met 1.7-2.1 procentpunten. Het tweede inzicht is dat de sterkste toename van energiearmoede te vinden is in een serie gemeenten verspreid door het hele land, en dus niet voornamelijk in het Noordoosten van Nederland waar de percentages energiearmoede nu het hoogste zijn. Een belangrijke kanttekening bij deze memo is dat het effect van de huidige piek in de gasprijs op de omvang van energiearmoede in Nederland nog niet met precisie kan worden berekend: de prijstrend op de internationale energiemarkten is inherent onzeker, huishoudens krijgen in verschillende mate en termijnen met een hogere rekening te maken vanwege de verschillende energiecontracten die ze hebben, en huishoudens zullen verschillend reageren op de prijsverhoging middels aanpassing van stook- en kookgedrag.

Het databestand behorende bij het memo ‘Effect gasprijs’ is ook als download bovenaan deze pagina te vinden.

Overige informatie

Author(s) Mulder, P. Dalla Longa, F. Straver, K.
Published by TNO
Report number TNO 2021 P11678
Document type Rapport
Number of pages 45
Full text available