Koeling bij utiliteitsgebouwen

Kantoren koplopers, onderwijs volgt

Ruim 60% van de Nederlandse utiliteitsgebouwen past momenteel koeling toe. Kantoren voeren de lijst aan met ongeveer 80% gekoelde gebouwen, gevolgd door onderwijsinstellingen met rond de 50%. Ook blijkt dat grotere gebouwen met een oppervlakte van meer dan 250 vierkante meter veel vaker koeling hebben dan kleinere panden.

Het aandeel gekoelde gebouwen groeit bovendien nog steeds. Sinds 2018 steeg het percentage het hardst in de zorg (met 11 procentpunt), gevolgd door winkels (met 9 procentpunt). Deze trend sluit aan bij de verwachting dat de koudevraag verder zal toenemen door stijgende temperaturen.

Aanwezigheid koeling naar gebruik

Compressiekoeling domineert de markt

Compressiekoeling – waaronder chillers, VRF-systemen en split-units – is veruit het meest toegepaste koelsysteem in utiliteitsgebouwen. Deze technologie komt voor in meer dan 90% van de gekoelde gebouwen. Passieve koeling zonder koelmachine wordt vooral toegepast bij onderwijs en zorg, waar dit systeem bij ongeveer 20% van de gekoelde gebouwen voorkomt. Bij andere gebruiksfuncties ligt dit percentage rond de 5%. Passieve koeling wordt vrijwel uitsluitend toegepast in gebouwen met energielabel A of beter. Daarnaast komen externe koudelevering en passieve koeling vaker voor bij grotere gebouwen, wat wijst op schaalvoordelen bij deze systemen.

Energielabel bepalend voor koelingskeuze

Gebouwen met betere energielabels (A, B of C) hebben vaker koeling dan panden met lagere labels (D tot G). Bij de eerste groep heeft ongeveer 60% koeling, tegen 40% bij gebouwen met slechtere labels. Dit patroon is consistent over alle gebruiksfuncties.

Grote kennishiaten in koudesector

Ondanks deze inzichten blijven belangrijke kennishiaten bestaan. Er ontbreekt informatie over het vermogen van koelinstallaties per gebouwtype, draaiuren van systemen en het rendement van verschillende technologieën. Ook is onduidelijk hoeveel energie daadwerkelijk wordt gebruikt voor koeling in de praktijk.

Betere monitoring nodig

Voor betrouwbare toekomstscenario’s en energiemodellen is systematische dataverzameling essentieel. Aanbevolen wordt om koelsystemen consistenter te classificeren in databronnen en meerdere systemen per gebouw te kunnen registreren. Veel gebouwen combineren namelijk verschillende koelopties, zoals externe koudelevering met een aanvullende chiller.