De energie-intensieve industrie is verantwoordelijk voor bijna een kwart van de landelijke broeikasgasuitstoot. Ondanks talrijke beleidsinterventies is de uitstoot de afgelopen vijftien jaar nauwelijks afgenomen. Tegelijk is de economische bijdrage van deze sector relatief beperkt: circa 1,1% van het bbp en 0,8% van de gewerkte uren.
Structurele transformatie energieintensieve industrie is essentieel
Volgens de WKR is het optimaliseren van bestaande processen in de energieintensieve industrie niet voldoende. Maatregelen zoals efficiëntere technologieën of CO₂‑opslag kunnen weliswaar emissies verlagen, maar veranderen niets aan de afhankelijkheid van fossiele grondstoffen. Om de klimaatdoelen te halen, is een bredere transformatie van waardeketens nodig, met andere grondstoffen, technologieën en productiemodellen. Bovendien verandert de internationale context: regio’s met veel goedkope hernieuwbare energie worden waarschijnlijk aantrekkelijker voor energie-intensieve industrie. De kosten voor hernieuwbare energie zijn in Nederland, net als voor de rest van Europa, hoger dan in andere regio’s. Nederland houdt daarentegen sterke troeven in handen met een goed ontwikkeld kennis-en innovatiesysteem, een sterke logistieke positie, complexe productie en mogelijkheden voor de opslag van CO₂.
Keuzes voor specifieke industrietakken
Langdurige beleidszekerheid is essentieel om investeringen in de energieintensieve industrie mogelijk te maken. De overheid moet richting geven door te bepalen welke industriële activiteiten toekomstbestendig zijn en een realistische rol spelen in een klimaatneutrale economie, zoals innovatieve chemie of circulaire materialen. Er is consistent beleid nodig dat ondersteunt bij vraagcreatie, duurzame industrie en infrastructuur.
Maatschappelijke betrokkenheid voor een rechtvaardige transitie
Het transformeren van de industrie zal een grote impact hebben op de Nederlandse economie en samenleving, zowel technisch en economisch als sociaal en ecologisch. Een rechtvaardige transitie vereist procedurele, verdelende en herstellende rechtvaardigheid, aangevuld met investeringen in uitvoeringskracht en vaardigheden. Om draagvlak en rechtvaardigheid te waarborgen moeten werknemers, omwonenden en regionale overheden betrokken worden.
Doelgerichte energie- en grondstoffeninfrastructuur
Om industrieën die wel toekomst hebben in Nederland daadwerkelijk te kunnen ondersteunen is een doelgerichte ontwikkeling van energie‑ en grondstoffeninfrastructuur noodzakelijk. Regionale keuzes over welke industrie waar kan groeien, vormen de basis voor investeringen in elektriciteitsnetten, waterstofleidingen en CO₂‑infrastructuur. Dit vermindert onzekerheid en versnelt realisatie. Er wordt geadviseerd om integrale gebiedsvisies te ontwikkelen, en daar infrastructuurkeuzes aan te koppelen.
