Wat bepaalt ons streaminggedrag?
Nederlandse streamers lijken hun streaminggedrag structureel te onderschatten. Van 18 ondervraagde deelnemers onderschatten 11 hun dagelijkse streamtijd met minstens een uur. Het bewustzijn over dataverbruik is laag. Mensen hebben naar eigen zeggen geen idee van hun verbruik, mede omdat abonnementen onbeperkt zijn.
Er zijn drie hoofdmotivaties te onderscheiden voor streamen:
- Verrijking van onze dag: een bewuste keuze om te streamen, meestal als entertainment of om iets te leren.
- Verlangen naar rust: streamen om te ontspannen, bijvoorbeeld na een lange dag op werk, om de kinderen af te leiden of om te ontsnappen aan het dagelijks leven.
- Onderdrukken van gedachten: streaming op de achtergrond, zonder bewust te kijken, creëert stimulans en focus, vaak tijdens een andere activiteit zoals huishoudelijke taken, thuiswerken of online browsen.
Het gedrag wordt verder beïnvloed door eigenschappen van de streamingdiensten die kijken op de automatische piloot stimuleren. Veel content heeft een verslavend karakter: cliffhangers of een oneindige stroom reels houden de aandacht van de kijker vast. Door het continue gebruik van smartphones en (gedeelde) toegang tot veel streamingsdiensten is video-content altijd binnen handbereik en een laagdrempelige manier om vrije tijd door te brengen.
Barrières en kansen voor verandering
13 van de 18 deelnemers gaven aan open te staan voor het verminderen van hun streaminggedrag. Hun motivaties: gezondheidsoverwegingen, kostenbesparing en meer tijd voor sociale contacten. Tegelijkertijd ziet de helft van de deelnemers geen noodzaak om hun streamingsdiensten aan te passen.
Gedragsverandering blijkt complex. Deelnemers vinden het moeilijk om zinvol van zinloos kijken te onderscheiden. Zelfopgelegde regels worden makkelijk omzeild, vooral in weekenden. Zonder concrete consequenties – op werk of in relaties – ontbreekt vaak de drijfveer voor verandering.
Sociale dynamiek speelt een belangrijke rol. Ouders rapporteren dat ze hun gedrag aanpassen wanneer kinderen meekijken. Ze proberen geen content te streamen in aanwezigheid van kinderen en willen het goede voorbeeld geven. Huishoudens die gezamenlijk regels opstellen, zoals geen telefoons tijdens het eten, melden meer succes.
Bestaande zelfopgelegde interventies variëren van het verwijderen van apps tot het instellen van schermtijdlimieten. Sommige gezinnen experimenteren met periodes offline gaan, bijvoorbeeld via challenges van dertig dagen zonder bepaalde apparaten.
Interventies voor streaminggedag
Het streaminggedrag laat concrete interventiemogelijkheden zien. Technologisch liggen er kansen in ‘bright patterns’: ontwerpkeuzes die gebruikerswelzijn prioriteren boven maximale schermtijd. Algoritmes zouden eudaimonische ervaringen (persoonlijke groei, zingeving) kunnen promoten naast hedonistische (entertainment). Betere content-suggesties gebaseerd op werkelijke gebruikersmotivaties kunnen helpen navigeren door het overweldigende aanbod.
Sociale structuren kunnen gedragsverandering faciliteren. Sociale controle in huishoudens, scholen en mogelijk ook werkplekken kan bijdragen aan bewuster streaminggedrag. Dit functioneert het best wanneer het speels en positief wordt benaderd, niet als straf.
