Onderstaande tekst is een transcriptie van de podcast ‘Kernenergie uitgelegd’, onderdeel van de podcastserie ‘De energietransitie uitgelegd‘.
Interviewer: [00:00:07] Welkom bij De energietransitie uitgelegd van het platform Energy.nl. Mijn naam is Eveline Janse en in deze podcastserie vraag ik iedere keer aan experts om een bepaald onderdeel van de energietransitie toe te lichten. In deze aflevering gaan we het hebben over kernenergie. In de jaren tachtig was dat een hot topic. Daarna verdween kernenergie voor lange tijd op de achtergrond. Maar met oog op de energietransitie en sinds de discussie over onze afhankelijkheid voor energie van andere landen, staat de bouw van nieuwe kernreactoren weer op de planning. Ik heb hiervoor Kevin Broecks en Aart Kooiman van TNO uitgenodigd. Kevin Broecks is innovatiewetenschapper en hij kijkt onder andere naar de rol van publiek vertrouwen en burgerparticipatie bij innovatieprocessen. Aart Kooiman is adviseur op het gebied van de energietransitie. Hij deed onder andere onderzoek naar de impact van kernenergie op het energiesysteem . Welkom allebei.
Interviewer: [00:01:02] In de plannen van het kabinet staat de bouw van nieuwe kerncentrales. Nou is kernenergie een complex onderwerp, want het heeft verschillende voordelen, maar er zijn zeker ook nadelen te benoemen. Hoe bekijken jullie dit vraagstuk? Kevin?
Kevin Broecks: [00:01:14] Nou, wij bekijken dit graag vanuit een integrale manier en één van de manieren waarop je daarnaar kan kijken is vanuit kernwaarden. De Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur die heeft daar al een voorzet voor gegeven en dat gaat dan om energiezekerheid, betaalbaarheid, duurzaamheid, rechtvaardigheid en veiligheid. En dat zijn kernwaarden die voor burgers belangrijk zijn. En die zie je dus ook in besluitvorming kan meenemen als je wil kijken naar het perspectief van burgers. En ook een nuttige manier voor experts om de discussie wat vorm te geven.
Interviewer: [00:01:47] Nou ja, dan lijkt het me goed om die kernwaarden langs te gaan. En ik denk om te beginnen die energiezekerheid, want daar wordt kernenergie natuurlijk heel vaak in genoemd als een belangrijke en misschien zelfs ook wel onmisbare aanvulling op die variabele toevoer van wind- en zonne-energie die we gaan krijgen, of die we al hebben ook. Is dat inderdaad nodig?
Aart Kooiman: [00:02:11] Ja, ik denk vanuit de energiescenario -hoek zijn ze niet zo los te knippen van elkaar. Dus je hebt de scenario’s en die worden ontwikkeld om aan de ene kant aan energievraag te voorzien. Dus dat is die energiezekerheid-hoek. En aan de andere kant zit daar ook altijd de energie duurzaamheidsdoelstellingen in. We willen een anderhalve graden of twee graden doel voldoen en je probeert ook naar een een betaalbaar systeem te komen, dus een systeem wat vaak de kosten optimaliseer je dan naar het goedkoopste systeem onder allerlei voorwaarden. En als je dan vervolgens naar kernenergie in dat soort studies kijkt, dan bijvoorbeeld het IPCC, die heeft een hele mooie vergelijking van alle scenario beelden wereldwijd gedaan voor hun vorige IPCC-rapport. En dan zie je dat daar een vrij duidelijk beeld voor kernenergie naar voren komt, waaruit eigenlijk bij een vergelijking van 500 scenario’s die allemaal aan een anderhalve of twee graden-doel voldoen rond een verdubbeling van de hoeveelheid kernenergie energie uit kernenergie in 2050 komen. Daar zit natuurlijk een spreiding in, maar die bandbreedte, die loopt ergens tussen nou ja, tientallen procenten erbij of een verviervoudiging zeg maar. Dus wereldwijd gezien, heb je kernenergie gewoon hard nodig om én je klimaatdoelen én de energievraag in te vullen.
Interviewer: [00:03:19] Oké, dus dat dat nu ook in de plannen zit, dat is eigenlijk wel logisch. Het is wel nodig.
Aart Kooiman: [00:03:26] Nou, dan is natuurlijk de vraag als je dat afpelt van de wereld naar Nederland, of het dan nog steeds logisch is dat we dat per sé in Nederland moeten doen. En daar komt vanuit diezelfde scenariowereld een minder eenduidig beeld naar voren. Dus de ene keer komen ze wel naar voren, de andere keer komen ze niet naar voren in dat soort scenario’s. Dat hangt van verschillende dingen af. Er zijn twee goede voorbeelden die ik kan geven. De ene is de discussie die we hebben rond de industrie nu in Nederland, is best wel discussie. Hebben we de basisindustrie die we nu hebben omdat we ooit goedkoop gas hadden, hebben we die nog steeds nodig in Nederland? Als je ervan uitgaat dat we die basisindustrie nodig hebben, hebben we heel veel energievraag en hebben we kernenergie heel hard nodig om in die energie te kunnen voorzien. Terwijl als je zegt we gaan uit van een veel minder grote industrie dan heb je misschien kerncentrales ook minder hard nodig.
Interviewer: [00:04:10] Maar dan voor die stabiliteit, want we hadden het over de onderdeel energiezekerheid, kan ik me voorstellen dat voor die stabiliteit dat je dan evengoed wel iets van kernenergie nodig hebt? Maar dat kan je dan eventueel ook uit andere landen halen als ze in andere landen wel kernenergie hebben?
Aart Kooiman: [00:04:24] Ja, of je kan natuurlijk als Nederland zijn we verbonden met de rest van Europa, dus daar kan je een deel van je zekerheid uit halen. En er zijn natuurlijk ook andere routes om met zon en wind, opslag zonder kernenergie ook in je energie te voorzien. Dus kern is wat dat betreft niet noodzakelijk.
Interviewer: [00:04:41] Maar op wereldschaal hoe dan ook wel?
Aart Kooiman: [00:04:43] Op wereldschaal in ieder geval.
Interviewer: [00:04:45] Oké. Helder. De betaalbaarheid werd ook genoemd. Kernenergie vraagt natuurlijk om een enorme investering. En ik kan me voorstellen dat er ook gewoon nog andere kosten en opbrengsten zijn die hierin meespelen. Is kernenergie qua investering een goed idee?
Aart Kooiman: [00:05:03] Dan vraag je je ook af of het op de juiste manier beprijsd is in de markt. Dus dat is als je uit een energiescenariobeeld kijkt, dan kijk je ook in hoeverre is het voor het systeem als geheel een goed idee om een kernenergie te investeren? En als je vanuit een een investeerder kijkt, dan moet je ook kijken naar, is het voor mij als investeerder interessant om in kernenergie te investeren? En dan hangt het ook helemaal van af hoe de overheid kernenergie gaat stimuleren: of er veel subsidies voor komen, of je zekerheden gaat geven aan de markt. Die hangen er dan van af of het voor een investeerder ook interessant gaat zijn om zelf een kerncentrale neer te gaan zetten.
Interviewer: [00:05:37] Ja dus dan kijk je het vanuit investeerders, echte businesscase zeg maar. Maar gewoon als land, zeg maar in het hele systeem? Als je het als onderdeel van het energiesysteem ziet, is het dan ook een goede optie?
Aart Kooiman: [00:05:48] Dat is waar die energiescenario’s voor ontwikkeld zijn. Dus die bepalen echt vanuit maatschappelijke kosten en baten kijken die in hoeverre is kernenergie een goed idee in het systeem?
Interviewer: [00:05:58] Ja, ja, en dat is wat jij net zei. Ook van dat hangt dan heel erg af van of die industrie wil houden, of uh?
Aart Kooiman: [00:06:04] Ja, precies. Een ander voorbeeld is dat je kan kijken naar de emissiedoelen. Dat het natuurlijk overheid kun je nou willen we nou kernenergie in Nederland hebben? En dan hangt het ook af of onze emissiedoelen als Nederland willen halen of als dat als Europa willen halen. Dus als je zegt we willen dat als Europa halen, dan zou je kunnen zeggen nou Nederland is en een energiedichtheid stukje, een stukje wereld binnen Europa, dus zou het misschien wel logisch zijn om in Nederland nog een paar procent restemissie te hebben en dat in het buitenland te compenseren, op een of andere manier. Als je dat aanneemt in scenario’s, zie je dat je kernenergie weer veel minder hard nodig hebt. En als je zegt ik moet per se naar naar nul in 2050 toe. Dus dat zie je en daarbij is het ook interessant om – dat gaan we de komende jaren doen – verder door te kijken na 2050. 2050 moet net zero zijn, maar na 2050 weten we natuurlijk dat eigenlijk naar negatieve emissies moet. En dat kan natuurlijk ook iets doen in de vraag of je kernenergie nodig hebt. Zeker omdat kerncentrales, ja, die staan er gewoon voor zestig of tachtig jaar. Dus je moet als ze er in 2040 staan moet je niet alleen 2050 kijken, maar ook naar in ieder geval tot 2100 eigenlijk.
Interviewer: [00:07:08] Ja, het is een langetermijn verhaal, zeker. En nou wordt er ook heel veel gesproken over SMR’s. Over die small modular reactors staat het voor. En ik heb wel eens begrepen dat die dus goedkoper zouden moeten kunnen worden gebouwd. En ook vooral sneller. En sneller is volgens mij vaak ook goedkoper. Maar hoe zit dat precies?
Aart Kooiman: [00:07:27] Ja, dus de filosofie van SMR’s komt inderdaad uit de gedachte dat we kerncentrales goedkoper willen ontwikkelen. We zien sinds de jaren’80 dat de bouw van een kerncentrale niet goedkoper geworden is. In de westerse wereld in ieder geval niet. En we zijn op zoek naar hoe kunnen we nou de kostprijs van kerncentrales drukken? En daar hebben we een beetje een nieuwe filosofie die we proberen, waarbij we zeggen nou ja, we hadden de filosofie, wij zeggen we maken de kerncentrales zo groot mogelijk en daarmee proberen we schaalvoordelen te bereiken. De nieuwe filosofie is om te zeggen we maken niet de kerncentrales zo groot mogelijk, maar we maken fabrieken die kerncentrales reproduceerbaar ontwikkelen. Dus dat je zeg maar één fabriek die steeds opnieuw een kerncentrale maakt. Een goed voorbeeld daarvan is het initiatief van Rolls Royce in Groot-Brittannië, die zo’n fabriek wil ontwikkelen die elke jaar een aantal kerncentrales oplevert.
Interviewer: [00:08:17] En dat zijn dan veel kleinere kerncentrales?
Aart Kooiman: [00:08:20] Ja, dat verschilt een beetje welke SMR je het over hebt. Er zijn nu tientallen scale-ups die proberen een SMR te ontwikkelen en dat loopt echt alle kanten op. Dus je ziet hele kleine kerncentraletjes, maar je ziet ook wel kerncentrales die groter zijn dan de kerncentrale die we nu in Borssele hebben. Dat noemen ze dan ook een small modular reactor, maar dat gaat dan meer over het modulaire dan dat het nou echt heel erg klein is en kleiner dan de huge one-off projecten die nu vaak gerealiseerd worden.
Interviewer: [00:08:45] Ja precies. Dus daar… Het zit hem echt in de in de ontwikkeling die heel anders wordt. En misschien ook wat de toepasbaarheid dan?
Aart Kooiman: [00:08:51] Ja, dus ook de de toepasbaarheid kun je inderdaad zien dat er veel gekeken wordt, ook naar andere toepassingen. Bijvoorbeeld industriële warmte is een heel goed voorbeeld waar je ziet dat er nu vooral elektriciteitscentrales voor elektriciteitsproductie in de wereld staan. Maar als je andere type centrales, zeker als je centrales ontwikkelt die ook hogere temperaturen warmte kunnen maken, dan zie je dat het ook interessanter wordt voor industriële sites om die warmte te gebruiken, in plaats van dat ze dat eerst in elektriciteit om moeten zetten.
Interviewer: [00:09:18] Dus dan bedoel je dat je echt bij een industrieterrein daar gewoon zo’n SMR zou kunnen neerzetten?
Aart Kooiman: [00:09:25] Ja, dat is wat je dan moet doen. Warmte kun je niet zo makkelijk verplaatsen, dus dat is dan wel de consequentie dat je dan zegt oké, als ik daar warmte van meer dan 500 graden maak, dan moet je ook die warmte snel naar een plek toe voeren waar het dan volgens nuttig gebruikt kan worden.
Interviewer: [00:09:40] Nou, interessante ontwikkeling lijkt me! Ehm, dan hadden we het ook over duurzaamheid. Dan kan ik me voorstellen dat we het aan de ene kant hebben over de CO2-besparing die we die kunnen realiseren met kernenergie. Maar je zit ook al met het kernafval-verhaal. Hoe duurzaam is kernenergie?
Aart Kooiman: [00:09:58] Nou ja, ik denk wat ik net zei op op wereldschaal in ieder geval, heb je kernenergie gewoon heel hard nodig om én in je energie te voorzien én je klimaatdoelen uit CO2 uit te halen. Maar er zitten natuurlijk ook gewoon keerzijdes aan kernenergie. Je ziet dat als je het over CO2 hebt en daar moet je niet voor weglopen. Dan moet je eerlijk over zijn. Als je het over CO2 hebt, zie je dat je bijvoorbeeld beton nodig hebt om die dingen te bouwen. En beton is heel CO2-intensief, dus aan het begin heb je een beetje CO2-uitstoot wat dat betreft. Het grootste nadeel is natuurlijk dat je een technologie hebt die brandstof blijft verbruiken, maar uiteindelijk kernafval uitkomt. Dat is een het oog springend punt.
Interviewer: [00:10:39] Ja, en het is dus uiteindelijk ook niet hernieuwbaar. Het is geen hernieuwbare energie ?
Aart Kooiman: [00:10:43] Nee, nee, dat klopt. Nee, het heeft wel…
Interviewer: [00:10:46] Is wel schoon, maar niet hernieuwbaar?
Aart Kooiman: [00:10:48] Nee, dat wordt het nooit. Dat heeft daar wel weer een link met die SMRs waar ik het net over al. In Nederland hebben we een scale-up genaamd The Horizon, die probeert om een kernreactor te ontwikkelen die op een andere brandstof werkt, dus in plaats van nieuw uranium gebruikt of kernafval kan gebruiken. Dat is in kernafval zit nog een boel energiewaarde en als je dat als brandstof voor je kernreactor kan gebruiken is dat natuurlijk mooi. Of thorium kan gebruiken. En thorium is een brandstof waar uiteindelijk geen – in ieder geval geen langlevend kernafval bij vrijkomt. Dus dan heb je niet die duizenden jaren lang blijvende kernafval wat er dan uit komt.
Interviewer: [00:11:24] Dan het vraagstuk rond veiligheid. Want dat is dus als we het hebben over kernenergie, natuurlijk ook een hele belangrijke factor. Kevin, wat kan je daar over vertellen? Wat is het effect als het gaat om veiligheid?
Kevin Broecks: [00:11:35] Nou, wat het meest oog springend is geweest, in ieder geval in de beeldvorming, zijn de incidenten die zich hebben voorgedaan rondom veiligheid. Dan kun je in eerste instantie denken aan Fukushima bijvoorbeeld, maar ook aan Tsjernobyl en Three Mile Island verder in het verleden. En ook in het kader van veiligheid zie je dat er door experts vrij strikte veiligheidsnormen ontwikkeld zijn rondom bijvoorbeeld wat er plaats mag vinden rondom kerncentrales en waar ze precies terecht mogen komen. En wat ook de de risico’s dan zouden zijn voor ongevallen of slachtoffers. Maar je ziet ook dat de manier waarop experts en niet-experts, dus normale Nederlanders, omgaan met risico’s, eigenlijk totaal verschillend zijn. Dus kernenergie is een typisch geval van een innovatie waar kleine kansen zijn op mogelijk grote ongevallen, en die ook in de beeldvorming zo sprekend kunnen zijn. En daar zit een van de problemen. Dus daar zie je ook op het gebied van veiligheid, dat daar de percepties dus sterk uiteenlopen bij mensen die nadenken over kernenergie. Juist omdat het inschatten van kleine kansen heel erg lastig is. En juist die grote gevolgen zo tot de verbeelding kunnen spreken. Dus zelfs als er bepaalde strikte veiligheidsnormen zijn en er is duidelijk toezicht op, ook in Nederland, dan kan het nog steeds zo zijn dat die percepties van van burgers daarover anders zijn.
Interviewer: [00:12:49] En is dat dan een kwestie van mensen heel goed informeren? Is er te weinig informatie of niet bekend genoeg bij mensen?
Kevin Broecks: [00:12:57] Een deel van wat je daaraan kan doen is bijvoorbeeld via wat we dan citizen science noemen, mensen zelf ook mogelijkheden geven om straling te meten rondom bijvoorbeeld kerncentrales. Dat gebeurt ook op een aantal plekken in Europa. Dus er zijn dingen rondom participatie die je daaraan kan doen. Tegelijkertijd zit er ook een inherente waarde-afweging aan. Dus je kan als persoon zeggen van nou, wat voor soort risico’s vind ik nou eigenlijk acceptabel? En wat krijg ik daar dan in het geval van kernenergie precies voor terug? En daar kunnen mensen andere afwegingen in maken dan dan die nu gemaakt worden. En dat zie je bijvoorbeeld ook in een vragenlijst of burgergesprekken ook terug.
Aart Kooiman: [00:13:32] Ik denk wel dat het heel interessant terecht is wat je zegt op het gebied van type risico, waar je het over hebt, dat je ziet dat we nu van een fossiel systeem afkomen, maar dat natuurlijk bij aardgas en kolencentrales veel fijnstof vrij komt, wat ook gevaarlijk is voor mensen waar je veel doden voor hebt, maar niet een groot ongeluk is. Wat anders gepercipieerd wordt dan een kernramp die heel weinig voorkomt, maar wel het grote nieuws haalt zeg maar.
Kevin Broecks: [00:13:57] Ja klopt. En je ziet ook dat juist de geopolitieke spanningen die er op dit moment zijn ook voor nieuwe zorgen in discussies kunnen zorgen. Dus bijvoorbeeld risico’s rondom aanslagen rondom centrales, of wat er in tijden van van spanning of oorlog zou gebeuren met gemeenschappen die dicht bij een centrale wonen. Dus mensen die zich zorgen maken om het zijn van een doelwit bijvoorbeeld. Dat is ook iets wat nieuw opkomend is een nieuwe zorg.
Interviewer: [00:14:21] Oh ja, dat is nog een andere kant van die veiligheid ook. Ander deel daarvan. Ja. Oké, dan hadden we tot slot nog rechtvaardigheid. Dat is volgens mij een vrij nieuw onderwerp om daar echt zo bewust naar te kijken. Dat is echt jouw specialiteit Kevin. Wat kan je er over vertellen?
Kevin Broecks: [00:14:40] Ja, in dit geval, je hebt heel veel verschillende vormen van rechtvaardigheid. In ieder geval twee zijn hier belangrijk. Ten eerste de verdeling van de kosten en baten. Dus wie draagt de last en wie heeft eigenlijk de lusten van van iets wat je gaat doen? En hier speelt, naast dat het een heel grote infrastructuurontwikkeling is, dus het zijn mensen die al in een gebied vaak wonen, zeker als een haven van industriegebied is die al veel infrastructuur in de omgeving hebben, en er komen daar in het geval van kerncentrales soms ook nog extra hoogspanningsleidingen bij, extra koeltorens, allerlei constructiewerkzaamheden dus. Dat is één aspect. Dus je legt soms onevenredig veel lasten neer bij een bepaalde gemeenschap. En een ander deel daarvan, en zeker in dit geval, is het intergenerationele vraagstuk, zeker in het gebied van het opmaken van een eindige brandstof. Dus bijvoorbeeld uranium, als die op is, kun je die niet voor eventuele toepassingen in de verre toekomst gebruiken.
Interviewer: [00:15:32] Wacht even, wat zeg je nou? Want dat gaat heel snel. Je zegt het is een intergenerationeel vraagstuk, omdat je uranium opgebruikt en dat zou je misschien nog voor andere dingen willen gebruiken in de toekomst, is dat het?
Kevin Broecks: [00:15:44] Bijvoorbeeld ja. Eigenlijk op dezelfde manier als dat je na kan denken over olie of over aardgas is hier ook het vraagstuk: stel dat we over duizenden jaren een brandstof van heel hoge dichtheid nodig hebben en die voor een groot deel opgebruiken aan kernenergie, dan is dat een ethisch vraagstuk, of je dat zou wel zou willen doen.
Interviewer: [00:16:00] En wordt daar echt al serieus over nagedacht? Want ik kan me ook wel voorstellen ja, je kan de toekomst niet voorspellen, dus om nú al te denken van nou, dan gaan we dat uranium maar niet gebruiken, want misschien hebben ze het in de toekomst wel voor iets bel… Dan kan je het eigenlijk nooit gebruiken, want dat kunnen de mensen over duizend jaar ook weer denken, toch?
Kevin Broecks: [00:16:18] Ja, dat is inderdaad één van de lastige vraagstukken rondom deze technologie. Ook in het kader van afval. Want daar gaat het ook over dergelijk lange tijdschalen. Dat je moet gaan nadenken van nou, bijvoorbeeld de borden die we neerzetten of de communicatie-manieren die we ontwikkelen voor opslaglocaties zijn er nog wel manieren die mensen begrijpen over bijvoorbeeld tienduizend jaar? En hoe ga je daar goed mee om? Hoe weeg je überhaupt belangen van een generatie zo ver in de toekomst mee? Dus dat is één belangrijk vraagstuk. Je ziet het ook wat dichterbij, dus kerncentrales zijn lang in ontwikkeling, lang in aanbouw en lang in gebruik. Dus ook mensen die nu jong zijn bijvoorbeeld, of nog niet geboren zijn en niet kunnen meebeslissen, die zijn voor een groot deel degenen die de lasten en lusten zullen moeten ervaren van die technologie later. En ook daar wil je eigenlijk manieren voor vinden om die om die mee te nemen. En dat meenemen, dat is ook die tweede vorm van rechtvaardigheid die zeer belangrijk is. Dat is procedurele rechtvaardigheid. Dus eigenlijk hoe je het besluitvormingsproces inricht. Dus is dat open en transparant? Hebben mensen vertrouwen in de beslisser? Hoe worden mensen uitgekozen om deel te nemen aan een burgerraad bijvoorbeeld, of een andere vorm van besluitvorming, en hoe gaat dat precies? En dat wil je ook op een rechtvaardige manier doen.
Interviewer: [00:17:28] Ik kan me wel voorstellen dat dit best een hele lastige kwestie is om hier wat van te vinden. Want ja, die mensen die bijvoorbeeld nog niet geboren zijn, ja, dat is moeilijk om daar wat mee te doen?
Kevin Broecks: [00:17:39] Ja klopt, er zijn wel methoden voor en methode voor in ontwikkeling. Dan kun je denken aan iets als een generatietoets, dus dat je eigenlijk met besluitmakers nadenkt over wat zouden de eventuele brede consequenties kunnen zijn voor generaties na ons in verschillende toekomstscenario’s? Dus dan kun je ook bedenken van nou, kijk niet alleen naar het uitgangspunt nú, maar bijvoorbeeld ook – zoals mijn collega al eerder noemde – stel nou dat er minder industrie zou zijn in Nederland, oftewel we hebben andere vormen van werken naar klimaatdoelen, hebben we dan nog steeds een zelfde rol voor kernenergie? En wat vinden burgers in dat geval dan van kernenergie? Want daar wordt nu vaak niet over nagedacht.
Interviewer: [00:18:13] Ja dus het is in ieder geval heel goed dat er bewust bij stilgestaan wordt, denk ik. Ook voor die toekomstige generaties, inderdaad ja. Hoe staat het op dit moment eigenlijk met het draagvlak voor kernenergie in Nederland?
Kevin Broecks: [00:18:27] Nou, wat je op dit moment ziet. Er is vrij recent, eind vorig jaar nog een raadpleging geweest op verschillende niveaus. En de meeste mensen die hebben geen sterke mening over kernenergie. En voor- en tegenstanders die wisselen ook sterk in wat ze belangrijk vinden aan kernenergie. En gemiddeld gezien geven mensen een kleine rol aan kernenergie in de hele energiemix , en ze hebben voorkeur voor andere opties. Dus ze hebben eigenlijk liever naar bijvoorbeeld wind op land, wind op zee, zonnepanelen, hergebruik van warmte, geothermie . Je ziet eigenlijk dat er wel wat steun is voor wat kernenergie, maar dat er een klein groepje voorstanders, en een klein groepje echte tegenstanders is. Wat je wel ziet is dat de steun heel erg sterk gevarieerd heeft over de tijd. Er zijn ook momenten geweest waar er eigenlijk nauwelijks mensen eens waren met het het aanbouwen van nieuwe kerncentrales. En dat die die steun ook varieert nou deels door de incidenten die we ook eerder bespraken, dus rondom zo’n incident zie je ook veel wisselingen in steun. En waarschijnlijk ook andere factoren, waar bijvoorbeeld van af zou kunnen hangen, is hoe de ontwikkelingen zijn rondom andere technologieën. Dus zijn er betaalbare alternatieven voor kernenergie die ook voor energiezekerheid zorgen? En hoe zijn de de ontwikkelingen daarin? Dat zou ook invloed kunnen hebben, maar dat begrijpen we nog niet helemaal goed.
Interviewer: [00:19:46] Ik kan me voorstellen dat nu met de geopolitieke situatie waar we in zitten en mensen dus inderdaad toch wel zich realiseren dat die afhankelijkheid van allerlei landen over de wereld niet zo fijn is, dat dat misschien wel zorgt voor meer positieve reacties op kernenergie. Of is dat niet zo?
Kevin Broecks: [00:20:02] Ja, dat is inderdaad de verwachting. Uit onderzoek weten we dat nog helemaal niet, want er is heel weinig onderzoek over de lange termijn. Wat je wel ziet in de laatste raadpleging onder burgers, is dat energiezekerheid een heel erg belangrijk, hét belangrijkste thema eigenlijk geworden als ze zelf afwegingen mogen maken.
Interviewer: [00:20:17] Ja dus je ziet eigenlijk, begrijp ik uit wat jij zegt, dat als er dan een incident is geweest, dan is dat een van de belangrijkste argumenten. En als ze dan… nu hebben we te maken met de geopolitieke situatie en de incidenten zijn alweer wat langer geleden en dan voert dat de boventoon. Dan is ineens die energiezekerheid belangrijk. Of verschilt het per persoon heel erg?
Kevin Broecks: [00:20:37] Ja, dat verschilt sowieso per persoon. En het kan ook zijn dat juist de waarden die op dat moment in de media vaker voorkomen of voor een persoon op dat moment vaker besproken zijn, of vaker onder de aandacht komen, dat die in een beslissing op een moment een wat grotere rol spelen. Dat is ook de reden waarom je bijvoorbeeld zou moeten kijken naar andere manieren van het meenemen van burgers dan alleen op één moment naar hun mening vragen. Want dan zie je ook dat er best wel wat sterke wisselingen kunnen zijn. En wat het antwoord is als je een vraag stelt.
Interviewer: [00:21:09] Maar dat maakt het wel lastig om een lange termijn strategie op te bouwen. Hoe kan je daar dan mee omgaan?
Kevin Broecks: [00:21:16] Ja, dat is meteen het grote dilemma bij deze technologie. Dus eigenlijk heb je behoefte aan stabiel beleid, zeker omdat die de aanbouw en de ingebruikname en het plannen van dit soort centrales heel erg lang duurt. Dus je wil in ieder geval dat je beleid robuust is. Dus dat je kijkt van stel de toekomst die voltrekt zich heel anders dan we nu denken, wat vinden mensen in dat geval van kernenergie? Dus stel er is andere industrie in Nederland, er is minder industrie, de manier waarop we naar uw doelen kijken is anders, we hebben bijvoorbeeld veel minder consumptie dan u. Zou die steun er dan nog steeds zijn of kies je dan eigenlijk liever of burgers liever voor andere technologieën? Dat is wat je zou kunnen doen, bijvoorbeeld via Future Design workshops. Er zijn allerlei methoden voor om daar met burgers naar te kijken, bijvoorbeeld via burgerberaden . En je zou kunnen kijken hoe je tóch ervoor kan zorgen dat je wat adaptiviteit eigenlijk in het beleid krijgt. Dus dat je je aan kan passen op veranderende situaties, bijvoorbeeld in het maken van locatiekeuzes. Dus als je niet alleen kijkt naar wat is nou qua infrastructuur en qua kosten de optimale locatie voor een centrale, maar op welke locatie past een kerncentrale enigszins bij de waarden die mensen die daar wonen hebben? En als dat niet zo is, dan maakt zo’n centrales ook veel meer kans op op weerstand en op uiteindelijk niet passen in de in de gemeenschap.
Aart Kooiman: [00:22:31] Ik herken me wel heel erg in het spanningsveld. Dus aan de ene kant dat je draagvlak goed wil organiseren, maar aan de andere kant dat je wel langjarig stabiel beleid nodig hebt. Want je ziet dat dit echt, als we nu de plannen van de regering bekijken, het gaat om investeringen van tientallen miljarden en op het moment dat daar moet in geïnvesteerd worden, dat moet gefinancierd worden. Op het moment dat dat vertraging oploopt, dan lopen de rentelasten daarvan ook weer op en die moeten ook weer gefinancierd worden. Je komt dan als je vertraging hebt, kom je in een soort van vicieuze cirkel terecht van rentelasten die weer gefinancierd moeten worden, waardoor er weer meer rentelasten hebt. Er zijn allerlei dingen die die vertraging kunnen veroorzaken, dus dat zit hem in het stuk draagvlak waar je volgens mij goed naar moet kijken, maar het zit hem ook op andere plekken in de ontwikkeling van je centrale, in hoe je vergunningen afgeeft. Daar moet je echt zorgen dat je stabiel langjarig op hetzelfde doel blijft mikken. Als je dat niet doet, dan jaag je jezelf echt op kosten.
Interviewer: [00:23:25] Ja. Oké, nou helder. Het is in ieder geval dus heel belangrijk dat de overheid op zijn minst stabiel beleid organiseert en dus goed nadenkt van tevoren al over echt die kernwaarden die we dus genoemd hebben. Dank jullie wel.
Kevin Broecks: [00:23:40] Graag gedaan.
Aart Kooiman: [00:23:40] Ja, bedankt.
Interviewer: [00:23:43] Op Energy.nl vindt u verschillende onderzoeken naar bijvoorbeeld de kosten van kernenergie, het draagvlak voor kernenergie en scenariostudies waarin de rol van kernenergie wordt meegenomen. In deze podcast hebben we het ook meerdere keren over scenariostudies gehad. Als u daar meer over wilt weten: er is eerder al een podcast verschenen over scenariostudies waarin dat wordt uitgelegd. En vond u dit een interessante podcast? Geef ons dan vijf sterren als blijk van waardering. Daarmee helpt u om deze podcast ook beter vindbaar te maken voor anderen. Hartelijk dank voor het luisteren.
