Twee regelingen, beperkte overlap
De energiebesparingsplicht en de MEPS richten zich allebei op het verduurzamen van gebouwen, maar selecteren hun doelgroep op een andere manier.
De energiebesparingsplicht kijkt naar energieverbruik: bedrijven en instellingen met een elektriciteitsverbruik vanaf 50.000 kWh of een gasverbruik vanaf 25.000 m³ per jaar moeten alle energiebesparende maatregelen nemen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder (vanaf 2027: zeven jaar). Welke maatregelen dat zijn, staat op de erkende maatregelenlijst (EML). Het kabinet overweegt de ondergrens te verhogen naar 100.000 kWh.
De MEPS kijken naar het energielabel: in 2030 moeten de 16% slechtst presterende gebouwen zijn verduurzaamd. In de praktijk betekent dit dat alle gebouwen met label G, F of E naar minimaal label D moeten.
Doordat de ene regeling selecteert op verbruik en de andere op label, raken ze grotendeels verschillende gebouwen. Van de 404.000 labelplichtige utiliteitsgebouwen in Nederland vallen er 74.000 onder de MEPS en 64.000 onder de energiebesparingsplicht. Slechts 16.000 gebouwen vallen onder beide regelingen. Bij een hogere ondergrens van 100.000 kWh krimpt die overlap verder naar 7.000.
Wat gaat er verloren bij labelplichtige gebouwen?
Naast de MEPS introduceert de herziene EPBD ook de GACS-verplichting: gebouwen met verwarmings- of airconditioningsinstallaties boven een bepaald vermogen moeten een gebouwautomatiserings- en controlesysteem installeren dat onder meer klokregeling, weersafhankelijke regeling en verlichtingsregeling omvat.
Bij de huidige ondergrens van 50.000 kWh bedraagt het totale besparingspotentieel van gebouwmaatregelen in labelplichtige gebouwen naar schatting 14,3 PJ . Daarvan wordt 3 PJ ook door de MEPS gerealiseerd en 6,2 PJ door de GACS-verplichting. Wanneer gebouwmaatregelen uit de energiebesparingsplicht verdwijnen maar MEPS en GACS worden gehandhaafd, resteert een gemist besparingspotentieel van 5,2 PJ. Dat zit met name in:
- hybride warmtepompen en warmteterugwinning ventilatie (1,4 PJ)
- zonnepanelen op grote daken (3,9 PJ)
Industriegebouwen: groter risico
Bij industriegebouwen is het risico op gemist besparingspotentieel aanzienlijk groter. De 170.000 gebouwen met een industriefunctie krijgen mogelijk geen MEPS-labelverplichting. Daarmee zou de compensatie die de MEPS bij utiliteitsgebouwen deels bieden, voor deze groep wegvallen.
Het totale besparingspotentieel bij industriegebouwen bedraagt 18,4 PJ (bij 50.000 kWh). Wanneer de GACS-verplichting wordt gehandhaafd maar gebouwmaatregelen uit de energiebesparingsplicht verdwijnen, wordt 13,7 PJ gemist. Het grootste deel daarvan (10,5 PJ) betreft zonnepanelen op daken groter dan 2.000 m². De rest (3,2 PJ) zit in maatregelen als spouwmuur- en dakisolatie, hybride warmtepompen en LED-verlichting. Bij een ondergrens van 100.000 kWh daalt het gemiste potentieel naar 10,9 PJ.
Handhaving belangrijk voor het werkelijke effect
Of het besparingspotentieel dat de MEPS en GACS-verplichting hebben ook werkelijk wordt gerealiseerd, hangt sterk af van naleving en handhaving. De huidige ervaring stemt niet gerust. Van de bedrijven en instellingen die onder de energiebesparingsplicht vallen, heeft iets meer dan de helft een informatieplichtrapportage ingediend. Van de toepasselijke maatregelen is 21% nog niet uitgevoerd.
De ervaringen met de label-C-verplichting voor kantoren illustreren de uitdaging: ruim twee jaar na inwerkingtreding voldoet naar schatting 29% nog niet. Handhaving van de GACS-verplichting is bovendien lastig, omdat nergens geregistreerd staat welke gebouwen verwarmings- of airco-installaties boven het drempelvermogen hebben.