Beoordeelde mechanismen niet geschikt voor snelle uitrol
Bij netbescherming krijgen huishoudens tijdelijk een vermogenskader opgelegd: een kader dat vastlegt hoeveel elektriciteit ze gedurende een bepaalde periode mogen gebruiken. Zes technische mechanismen om dat te realiseren zijn beoordeeld op comfort, effectiviteit, implementatiegemak, veiligheid, privacy en betaalbaarheid: GridShield, Real Time Interface v2, de NextGen slimme meter gecombineerd met een HEMS, het Duitse model (§14a EnWG), het Britse model (PAS 1878/1879) en de aggregator-route.
Geen van de mechanismen is op korte of middellange termijn breed uitrolbaar. Elk mechanisme heeft bovendien zijn eigen voor- en nadelen: geen ervan scoort op alle beoordeelde criteria het best. Wel presteren routes via een HEMS (Home Energy Management System) consequent beter. Een HEMS is een energiemanagementsysteem in huis, in de vorm van een lokaal kastje of een internetgebaseerde omgeving, dat het verbruik van meerdere apparaten tegelijk coördineert. Het biedt ook ruimte voor stuursignalen van andere partijen, zoals energieleveranciers of aggregators. Daardoor blijft het comfortverlies voor bewoners beperkt en is de effectiviteit groter.
Vrijwillige flexmarkt als opstap
Omdat ook de meest kansrijke technische route niet op korte termijn breed inzetbaar is, luidt het advies: begin met een vrijwillige, marktgebaseerde flexmarkt. Die heeft op zichzelf waarde voor het elektriciteitssysteem en biedt tegelijk de technische basis waarop verplichte netbescherming later kan worden gebouwd. De technische ketens voor marktgebaseerde flexibiliteit en netbescherming moeten daarvoor goed op elkaar aansluiten.
Internationaal lopen de aanpakken uiteen. Duitsland is het verst met verplichte netbescherming: apparaten boven 4,2 kW kunnen daar van buitenaf worden aangestuurd via slimme meters, met financiële compensatie voor huishoudens. Het Verenigd Koninkrijk, Australië, de VS en Japan zetten vooral in op marktgebaseerde oplossingen met vrijwillige deelname, via aggregators en Virtual Power Plants. De Nederlandse overheid heeft in het voorjaar van 2026 gekozen om in te zetten om flexmarkten en voorlopig niet op netbescherming.
Standaardisatie nodig
Om de stap naar een flexmarkt en uiteindelijk netbescherming mogelijk te maken, moeten netbeheerders nu duidelijkheid geven over gestandaardiseerde, locatieafhankelijke vermogenskaders en de manier waarop die aan huishoudens worden gecommuniceerd. In de Nederlandse technische standaard voor HEMS (de NTA HEMS) moet rekening worden gehouden met de ontvangst van een netbeschermingssignaal, zodat systemen en apparaten daar technisch op voorbereid zijn. De voorkeur gaat daarbij uit naar internationale, IP-gebaseerde communicatieprotocollen.
