Marktcreatie belangrijker dan subsidie
Uit de businesscase-analyses voor biomethanol en PLA (bioplastics), expertinterviews en financieringsrondes met banken, investeerders en beleidsmakers blijkt dat marktcreatie de belangrijkste voorwaarde is voor financierbaarheid. Een stabiele vraag naar duurzame producten en voldoende zekerheid over toekomstige inkomsten blijken belangrijker dan een eenmalige verlaging van de investeringskosten. Instrumenten zoals afnameverplichtingen (offtake mandates), Contracts for Difference (CfD’s – deze overbruggen het verschil tussen productiekosten en marktprijs) en strategische publieke inkoop kunnen zorgen voor de benodigde zekerheid over de afzet en daarmee het investeringsrisico verkleinen.
Drie barrières voor investeringen
Het onderzoek identificeert drie kernproblemen die de financierbaarheid van groene chemieprojecten beperken:
- onvoldoende marktvraag en prijszekerheid voor duurzame producten;
- onzekerheden tijdens de opschalings- en opstartfase van nieuwe installaties;
- een lastig verdeelbare verantwoordelijkheid voor technologie- en bouwrisico’s tussen financiers, technologieleveranciers en aannemers.
Zolang deze risico’s onvoldoende zijn afgedekt, blijven veel projecten steken voordat een definitieve investeringsbeslissing wordt genomen.
Gerichte ondersteuning nodig
Met name vier instrumenten lijken kansrijk om deze barrières weg te nemen:
- Contracts for Difference-achtige mechanismen die inkomsten stabiliseren;
- Liquiditeitsfaciliteiten die projecten ondersteunen tijdens de opstartfase;
- Garantiefondsen voor technologieprestaties;
- Maatwerkondersteuning voor strategische First-of-a-Kind (FOAK)-projecten.
Traditionele instrumenten zoals investeringssubsidies en leninggaranties kunnen de businesscase verbeteren, maar lossen de onderliggende risico’s vaak niet op. Daardoor dragen ze wel bij aan een aantrekkelijkere investering, maar creëren ze niet automatisch financierbaarheid.
Van eerste projecten naar een volwassen markt
De studie laat zien dat publieke ondersteuning vooral nodig is in de eerste fase van marktontwikkeling. Zodra de eerste commerciële projecten succesvol zijn gerealiseerd, neemt de onzekerheid af en kunnen vervolgprojecten eenvoudiger privaat worden gefinancierd. Op termijn moeten groene chemieprojecten kunnen opereren in een markt waarin publieke ondersteuning steeds minder nodig is.
