Moeizame zoektocht naar de juiste leverancier
De opgave begint bij het selecteren van een elektrolyse-installatie. In minstens de helft van de projecten was de uiteindelijke keuze eerder gedreven door beperkt aanbod dan door een weloverwogen vergelijking. Projectontwikkelaars hebben vaak maar beperkt kennis van de technologie en nog geen ervaring. Leveranciers kunnen meestal nog geen langjarige praktijkervaring laten zien en zijn vaak terughoudend met het geven van gedetailleerde informatie tot er serieuze aankoopintentie is getoond.
Daarbij is het bij de keuze voor een leverancier belangrijk om naar de technologie te kijken, maar ook naar het bedrijf zelf. Denk aan de financiële positie: als een leverancier later in het project wegvalt, komen garanties, onderhoud en de beschikbaarheid van reserveonderdelen in het geding. Daar komt bij dat de technologie zich snel doorontwikkelt. Dat levert verbeteringen op, maar is tegelijk een risico: stackversies volgen elkaar zo snel op dat een leverancier bij gebreken na enkele jaren mogelijk geen passende vervanging meer kan of wil leveren. Het vroegtijdig vastleggen van afspraken over garanties en beschikbaarheid van reserveonderdelen is daarom van groot belang.
Van losse componenten naar werkend systeem
Een geschikte elektrolyser alleen maakt nog geen werkende waterstofinstallatie. Voor de levering van waterstof aan klanten is integratie nodig met tussenopslag, een compressor en een vulstation of pijpleidingaansluiting. Deze integratie tot een betrouwbaar werkend geheel wordt regelmatig onderschat. De componenten zijn niet standaard op elkaar afgestemd en vereisen gedegen engineering. Leveranciers zijn daarbij soms terughoudend in het delen van technische detailinformatie die nodig is voor de integratie, met bescherming van intellectueel eigendom als argument.
Ook partijen met ruime elektrolyse-ervaring zijn niet altijd in staat systemen te leveren die volledig aan de geldende kwaliteits- en veiligheidsnormen voldoen. Daar komt bij dat EPC-partijen (engineering, procurement, construction) die een waterstofinstallatie volledig kunnen ontwerpen en bouwen nog schaars zijn. De beperkte ervaring met dit type projecten maakt het voor hen een risicovolle opdracht, wat zich vertaalt in hoge tarieven. Voor mkb-bedrijven met kleinere projecten kan dat een serieus knelpunt zijn.
Draaiend houden vraagt permanente aandacht
Voor exploitanten is de beschikbaarheid van de waterstofinstallatie de belangrijkste zorg. Storingen en gebreken raken de businesscase door reparatiekosten en gemiste inkomsten, en ondermijnen bovendien het vertrouwen van afnemers. Vooral het frequent starten en stoppen van installaties, als gevolg van wisselend aanbod van hernieuwbare elektriciteit, zorgt ervoor dat onderdelen sneller slijten en vaker uitvallen. Ook de afspraken rondom service en onderhoud zijn een aandachtspunt: bij sommige vroege projecten verdween de ondersteuning van leveranciers zodra de rekeningen waren voldaan.
Wisselend beleid remt de markt
Naast de technische uitdagingen staat de businesscase ook vanuit de markt onder druk. Langlopende afnamecontracten zijn op dit moment nauwelijks te sluiten. Een belangrijke oorzaak is het gebrek aan consistent, meerjarig beleid. Waterstofauto’s verloren hun fiscale voordelen eerder dan voorzien, de invoering van milieuzones wordt mogelijk uitgesteld, en beleidszekerheid na 2030 ontbreekt. Die onvoorspelbaarheid voedt de terughoudendheid bij potentiële afnemers. De regelgeving rond RFNBO-certificering (renewable fuel of non-biological origin) is bovendien complex en voor alle betrokken partijen nieuw. Dat remt niet alleen de investeringsbereidheid, maar staat ook het opdoen van praktijkervaring in de weg.
Aanbevelingen voor ontwikkelaars en beleid
De ervaringen leveren concrete handvatten op voor projectontwikkelaars:
- Verzamel zo veel mogelijk praktijkinformatie bij vergelijkbare projecten
- Houd de projectorganisatie zo eenvoudig mogelijk (het benutten van bijproducten als zuurstof en warmte brengt bijvoorbeeld extra partijen en technische complexiteit met zich mee)
- Zoek in een vroeg stadium contact met alle betrokken instanties, van omgevingsdienst en netbeheerder tot bank en RVO
Voor beleidsmakers is de boodschap: stimuleer het structureel delen van kennis en ervaringen, en voer een helder, voorspelbaar beleid dat investeringen in hernieuwbare waterstof op lange termijn rendabel maakt. Een checklist voor de beoordeling van elektrolyse-installaties en leveranciers zou projectontwikkelaars met beperkte ervaring kunnen ondersteunen. Daarnaast is meer onderzoek nodig naar de optimalisatie van elektrolyse- en waterstofsystemen, om storingen en voortijdige uitval van componenten terug te dringen. Kennisuitwisseling vindt momenteel alleen incidenteel plaats; meer structurele samenwerking zou het maatschappelijk rendement van de investeringen in hernieuwbare waterstof aanzienlijk kunnen verhogen.
