Voeding: stappen gezet, maar klimaateffect onzeker
Het kabinet pakt zowel voedselverspilling als ongezonde voeding aan, grotendeels door bestaand beleid voort te zetten en de voedselomgeving aan te passen. De maatregelen:
- Stimulering ondernemers om deel te nemen aan de Coalitie Houdbaarheid
- Invoering van nieuwe houdbaarheidsiconen op producten
- Verkenning of de lijst met producten zonder verplichte houdbaarheidsdatum uitgebreid kan worden
- Uitwerking van een suikertaks
- Wetsvoorstel om kindermarketing voor ongezonde voeding te beperken
- Gesprekken met supermarkten over een groter aandeel gezonde producten in het aanbod
Gerichte consumentencampagnes en gedragsinterventies neemt het kabinet op een later moment in overweging. Dit uitstel verzwakt de effectiviteit van het pakket. De impact zou groter zijn wanneer aangepaste houdbaarheidsiconen gepaard gaan met doelgroepgerichte campagnes die consumenten helpen op het moment dat zij keuzes maken over boodschappen, koken en bewaren.
Een breder aandachtspunt is de klimaatimpact. De maatregelen voor gezonde voeding hebben waarschijnlijk geen positief effect op het klimaat, omdat ze niet gericht zijn op rundvlees en zuivel – de productcategorieën met de grootste klimaatimpact. Beleid dat plantaardige voeding stimuleert zou zowel de gezondheid als het klimaat ten goede komen.
Spullen: meer aandacht voor reparatie
Het kabinet richt zich op het vergemakkelijken van reparatie en het beter inzichtelijk maken van productduurzaamheid. De maatregelen:
- Uitbreiding van het Europese ‘right to repair’ met meubels en kleding
- Stimulering van repair cafés
- Invoering van duurzaamheidslabels per productcategorie
- Heffing op basis van duurzaamheidslabels: later besluit
- Reparatiefonds om reparaties goedkoper te maken: later besluit
Deze maatregelen verlagen drempels voor reparatie en maken de duurzaamheid van producten beter inzichtelijk, maar pakken een cruciale drijfveer niet aan: de kosten. Reparatie is op dit moment vaak duurder dan een nieuw product aanschaffen. Er zou ook winst behaald kunnen worden bij onduidelijkheden rondom garantie op reparatie: veel consumenten weten niet welke rechten zij hebben. Tot slot ontbreekt beleid dat inspeelt op hoe makkelijk het is om online nieuwe producten te kopen, terwijl dat een belangrijke factor is in aankoopgedrag.
Reizen: breed pakket, maar financiële prikkels uitgesteld
De kabinetsvoorstellen op het gebied van reizen bestrijken vijf onderwerpen:
- Vliegen: het kabinet blijft inzetten op beprijzing van kerosine via bestaande internationale samenwerkingsverbanden, maar stelt geen nieuw beleid voor. De kans op gedragsverandering zou groter zijn met aanvullende maatregelen, zoals een gedifferentieerde vliegbelasting, capaciteitsplafonds voor luchthavens of een reclameverbod voor (verre) vluchten – zeker in combinatie met een verbeterd internationaal treinnetwerk.
- Internationale trein: nieuwe EU-wetgeving moet via betere aansluitingen en boekingssystemen de trein aantrekkelijker maken ten opzichte van auto en vliegtuig. Doordat het kabinet niet direct inzet op lagere kosten en meer comfort, blijft de verwachte effectiviteit beperkt.
- Nationale trein: het kabinet maakt afspraken met NS en ProRail over comfort en service en stelt een Nederland-ticket voor (€49 per maand, buiten de spits in de zomermaanden). Over prijsdifferentiatie wordt later besloten. Inzetten op betere aansluitingen van trein op regionaal vervoer zou de effectiviteit van het beleid vergroten.
- Thuiswerken en fietsen: het kabinet zet bestaand beleid voort. Over uitbreiding van de leasefietsregeling wordt later besloten. Het stimuleren van de bestaande belastingvrije fietsvergoeding en het combineren van maatregelen met richtlijnen voor thuiswerken zou het effect vergroten.
- Duurzame automobiliteit: er komt een inruilregeling gericht op (lage) middeninkomens en uitprobeeracties voor (tweedehands) elektrisch rijden. Over een accukwaliteitsrapport voor tweedehands EV’s wordt later besloten, terwijl onzekerheid over de staat van de accu voor veel consumenten een drempel is om over te stappen. Het kabinet wil daarnaast biobrandstoffen stimuleren via bijmenging in benzine en diesel. Consumenten zullen daar weinig van merken, omdat dit geen gedragsaanpassing vraagt.
