Geothermie

Geothermische energie kan worden ingezet voor zowel verwarming als elektriciteitsopwekking.

Bij de inzet van geothermische energie onttrekt men warm water of stoom uit de ondergrond. De energie kan worden gebruikt voor de productie van warmte en elektriciteit. Geothermische bronnen en toepassingen variëren afhankelijk van de temperatuur van de aquifer (watervoerende laag) waaruit het water wordt onttrokken. Wanneer de temperatuur in de aquifer tussen 15 en 200 °C ligt (op een diepte van honderd meter tot ongeveer 6000 m), kan aardwarmte worden gebruikt voor het leveren van warmte voor individuele gebouwen en stadsverwarmingsnetwerken. Er wordt onderscheid gemaakt tussen diepe en ondiepe geothermie. Ondiepe geothermie betreft afhankelijk van de definitie een diepte van 250 tot rond de 1250 meter. Warmte/koudeopslag (WKO) gebeurt op nog geringere dieptes tot 250 meter. Om de temperatuur bij ondiepe geothermie op een bruikbaar niveau te brengen zijn warmtepompen nodig. Bij diepe geothermie kan de warmte direct ingezet worden. Geothermiebronnen met een typische temperatuur van 160°C of hoger kunnen worden gebruikt in industriële processen en voor elektriciteit genererende turbines. Elke geothermische bron is uniek wat betreft omgeving, temperatuur, diepte en gebruikstype. 

Geothermie kan een alternatief zijn voor aardgas.

Er is een toenemende belangstelling voor de ontwikkeling van aardwarmte om aardgas te vervangen als bron voor verwarming, stoom of schone elektriciteit. In Nederland heeft de geplande sluiting van het grote Groningen-gasveld in 2030 de ontwikkeling van alternatieve manieren om gebouwen en kassen te verwarmen, zoals aardwarmte, geïntensiveerd. Volgens het Masterplan Geothermische Energie kan in 2050 ongeveer 25% van de verwarmingsvraag in Nederland worden geleverd door aardwarmte.

Investeringen en technologische vooruitgang hebben ertoe geleid dat meer bronnen kunnen worden ingezet.

Aardwarmte maakte met 2,4% van de in Nederland gebruikte hernieuwbare energie (en 0,2% van het totaal energetisch verbruik) in 2018 nog slechts een klein deel uit van de bijdrage van de hernieuwbare energie in het totaal energetisch verbruik. De belangrijkste redenen hiervoor zijn de geologische risico’s die gepaard gaan met de ontwikkeling van geothermische bronnen. De vermindering van geologische risico’s zal commerciële investeringen aantrekken. Dankzij het boren van nieuwe geothermische bronnen en seismische campagnes voor het verkrijgen van gegevens over de ondergrond zullen geologische en geothermische risico’s de komende jaren in veel gebieden in Nederland worden beperkt. Verder leidt onderzoek tot kostenbesparingen, wat bijdraagt aan steeds bredere inzet van geothermie. Kostenbesparingen worden bijvoorbeeld bereikt door een geothermie-portfolio van meerdere putten te ontwikkelen in plaats van per project. Andere kostenbesparingen zijn een verlaging van de boorkosten en het gebruik van stimulatietechnieken die de productie en andere productie-optimalisatiemaatregelen kunnen verbeteren. Bovendien kunnen aanzienlijke besparingen worden bereikt door omvangrijke seizoensopslag toe te passen om de aardwarmte op een effectieve manier te gebruiken. Dit vanwege de in de winter veel hogere warmtevraag dan in de zomer.

Geothermische energie is alleen duurzaam als de reservoirs goed worden ontwikkeld en beheerd.

Geothermische energie wordt over het algemeen beschouwd als milieuvriendelijk, duurzaam en betrouwbaar. De vervuilende emissies zijn klein in vergelijking met die van fossiele brandstoffen. Net als alle andere bronnen van energievoorziening heeft ook geothermische energie echter te maken met duurzaamheidskwesties. De belangrijkste risico’s zijn lekkage van reservoirvloeistoffen naar het grondwater (de zoetwaterreserves), de nevenproductie van het broeikasgas aardgas dat in de atmosfeer weglekt en de seismische activiteit die het eventueel teweeg kan brengen. Deze risico’s worden als laag beschouwd en kunnen goed worden beheerst. Wereldwijd heeft geothermische energie een aanzienlijk groeipotentieel, maar er moeten wel noodzakelijke stappen worden gezet om ervoor te zorgen dat groei gepaard gaat met duurzaamheid.

De toepassing in Nederland is de laatste jaren toegenomen, vooral door beter beleid om barrières weg te nemen door een terugleververgoeding, een garantiefonds en maatregelen voor vermindering van geologische onzekerheid.

Hoewel de meeste aardwarmte wordt gebruikt voor het verwarmen van ruimten, is de landbouw (hoofdzakelijk voor het verwarmen van kassen) in sommige landen al lang een belangrijke toepassingssector. In de afgelopen jaren heeft de energie-intensieve glastuinbouwsector in Nederland het geothermisch gebruik uitgebreid dankzij een sterke beleidsondersteuning. Het eerste project is in 2008 gestart waarna het aantal is toegenomen tot 22 projecten in 2018. Verder zijn er 50.000 individuele (ondiepe) geothermische verwarmingssystemen in Nederland. Hoewel kassen in Nederland belangrijke afnemers blijven, verschuift de aandacht steeds meer naar de gebouwde omgeving en, in de toekomst, naar industriële warmte met lage temperatuur (100 – 200°C). Elders waren nieuwe ontwikkelingen op het gebied van geothermische warmte vooral gericht op stadsverwarming. In de Europese Unie werden in 2017 negen nieuwe productielocaties in gebruik genomen, met 75 MWth nieuwe capaciteit in Frankrijk, Italië en Nederland. Nederland is een van de snelst groeiende Europese markten, vooral in de verwarmingssector.

Als hernieuwbare energiebron met vrijwel geen uitstoot van broeikasgassen kan geothermische energie bijdragen aan de energietransitie.

Geothermische energie kan op veel plekken in de wereld een belangrijke rol spelen in de energietransitie, in Nederland vooral door het vervangen van de inzet van aardgas voor ruimteverwarming, verwarming van kassen en in de toekomst warmte met lagere temperaturen in de industrie.

Website by Webroots