Financiering Energietransitie

Innovatie maakt de energietransitie goedkoper.

Met de energietransitie is veel geld gemoeid, maar een focus op technologische vooruitgang brengt de investeringskosten steeds verder omlaag. Ook zal er een verschuiving plaatsvinden van operationele kosten naar kapitaaluitgaven. Extra draagvlak in de samenleving en kennis bij investeerders zal zorgen voor extra stimulans om te financieren. 

Duurzame alternatieven kunnen in veel gevallen goedkoper worden dan de nu gebruikte fossiele energie. De kosten van de opwekking van zonne- en windenergie zijn bijvoorbeeld de afgelopen jaren meer gedaald dan sommigen hadden voorzien en is in sommige gevallen al goedkoper dan opwekking via kolencentrales. Door continue investeringen in innovatie gaan deze kostendalingen van zonne- en windenergie de komende jaren onverminderd door (Faaij en van den Brink, 2019). 

Alhoewel zonnepanelen en windenergie dusdanig goedkoop worden dat ze in veel gevallen direct met fossiele alternatieven kunnen concurreren, zijn er meer redenen om de energietransitie te laten plaatsvinden. Positieve gevolgen voor de luchtkwaliteit, beperking van bevingen in Groningen, verminderde geluidsoverlast van elektrisch vervoer en verminderde CO2-uitstoot van groene energieopwekking zijn allemaal voorbeelden van voordelen die alleen indirect financieel tot uitdrukking komen. Ook zorgt een groene energievoorziening ervoor dat minder geld wordt uitgegeven aan fossiele energie uit instabiele regio’s. Bij het financieren van de energietransitie is er dus een uitdaging om dergelijke factoren die niet direct in een kostenvergelijking naar voren komen toch mee te laten wegen in de investeringsbeslissing.

Risico’s moeten in kaart gebracht worden om verkeerde investeringsbeslissingen te voorkomen en de financieringskosten te drukken.

Er zijn kosten die gemaakt worden om het geld bij elkaar te krijgen om een investering te doen. Deze zogeheten investeringskosten zijn hoger als er risico’s zijn dat de investering zich niet of niet volledig terugverdient. Wanneer technologieën volwassener en steeds meer bewezen raken, worden de risico’s door investeerders als lager ingeschat, en daarmee worden de investeringskosten lager. Zo is het in sommige landen makkelijker en minder risicovol om geld van de bank te lenen dan in andere landen. Ook kan duidelijk en consistent overheidsbeleid  een belangrijke bron van zekerheid zijn, die een business case kan maken of breken. 

Bij het correct inschatten van risico’s speelt kennis en verspreiding van kennis een essentiële rol: het is belangrijk nu na te denken wat voor investeringen in de toekomst door niet meer rendabel zullen blijken. Een vervroegd gesloten kolencentrale kan bijvoorbeeld een flinke onverwachtse kostenpost zijn voor een investeerder die nog op jaren opbrengsten rekende. Het doen van analyses en onderzoek kan de onzekerheid rondom investeringen voor een groot deel wegnemen, de waargenomen risico’s verminderen en zo de kosten van de energietransitie omlaag brengen.

De kosten van groene energie bestaan vooral uit kapitaalkosten in plaats van lopende kosten. De grotere rol van kapitaalinvesteringen in energie zal zorgen voor extra financieringskosten.

Hernieuwbare energie wordt voor een belangrijk deel via zon en wind opgewekt door installaties die veel kapitaal vergen en minimale jaarlijkse operationele- en brandstofkosten. Dit is in tegenstelling tot fossiele energie die opgewekt wordt door installaties waarvan brandstofkosten een veel groter onderdeel vormen. De energietransitie is dus in veel gevallen een transitie in de structuur van de kosten van energieopwekking, van meer operationele uitgaven naar kapitaaluitgaven. Een uitzondering is biomassa als hernieuwbare energiebron, daar blijven brandstofkosten wel een belangrijke component. Omdat investeringen een grotere kostenpost in de energie-uitgaven zullen worden, zal ook de rente over geleend geld belangrijker worden. Dit zorgt voor een relatief groter aandeel van financieringskosten in de kosten van de energietransitie.

Duidelijk en ambitieus beleid kan risico’s verminderen, financieringskosten omlaag brengen, en zo de energietransitie versnellen.

Wanneer financieringskosten lager zijn, kan dat ook additionele investeringen aantrekken. Door duidelijk beleid kunnen de onzekerheden rondom investeringen omlaag gebracht worden. Duidelijk beleid heeft ook een signaalfunctie: het verlaagt de risico’s van investeringen waarvan de businesscase afhangt van bestaand en toekomstig energiebeleid. Een aankondiging van een verlenging van de salderingsregeling zou bijvoorbeeld direct gevolgen hebben voor investeringen in zonnepanelen. Als het zelfde beleid gevoerd word maar niet aangekondigd, weten potentiele kopers niet waar ze aan toe zijn. Welke maatregelen er ook genomen worden, door extra klimaatbeleid geloofwaardig aan te kondigen zal onzekerheid weggenomen worden en het aantal groenere investeringen doen vergroten. 

Behalve door middel van directe subsidies op plekken waar de energietransitie niet zelfstandig rendabel is, kan de overheid ook zelf investeren. Wanneer de overheid zelf investeert in bedrijven en instellingen die de energietransitie voorstaan zegt dat iets over toekomstige regulering. Een volgend kabinet zal minder geneigd zijn van koers te veranderen indien zij al in groene technologie geïnvesteerd is en de eigen investeringen minder waard maakt.

Gerelateerde Publicaties

Website by Webroots