Financiering Energietransitie

Voor een succesvolle wereldwijde energietransitie zijn wereldwijd biljoenen US dollars aan investeringen nodig.

Om de wereldwijde klimaatdoelstellingen te behalen is de overgang naar een schoon energiesysteem van groot belang, evenals de snelheid waarmee deze overgang plaatsvindt. De uitvoering van de klimaat- en energiedoelstellingen vereist gecoördineerde wereldwijde actie op vele gebieden, waaronder capaciteitsopbouw, institutionele versterking en, wellicht het belangrijkste, financiering. De overgang naar schone energie zal wereldwijd cumulatieve investeringen van biljoenen US dollars vergen. Naar verwachting zullen de extra gemiddelde jaarlijkse investeringen in de EU alleen al tussen 2011 en 2030 ongeveer 180 miljard euro bedragen om de door de EU vastgestelde klimaat- en energiedoelstellingen te bereiken. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft geschat dat in Nederland tussen 2020 en 2040 ongeveer 200-300 miljard euro aan investeringen nodig zal zijn om in 2050 een emissiereductie van 80-95% ten opzichte van het niveau van 1990 te bereiken.

Deze financieringsbehoefte is aanzienlijk en uit onderzoek blijkt duidelijk dat het huidige investeringsniveau onvoldoende is om de klimaatdoelstellingen te halen.

Gezien de omvang van de investeringen die nodig zijn om de wereldwijde, EU- en nationale klimaat- en energiedoelstellingen te bereiken is het duidelijk dat de beperkte publieke begrotingen niet zullen volstaan. Vooral als rekening wordt gehouden met het concurrerende gebruik van deze middelen om andere economische en maatschappelijke uitdagingen aan te pakken. Een groot deel van de vereiste investeringen zal afkomstig moeten zijn van de particuliere sector in de vorm van bedrijven en instellingen. Met name institutionele beleggers zoals pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen en investeringsbanken, die beschikken over biljoenen euro’s in beheerd vermogen, zouden een cruciale rol kunnen spelen bij het verstrekken van de hoeveelheid kapitaal die nodig is voor een succesvolle energietransitie. Hoewel deze instellingen over een enorme hoeveelheid kapitaal beschikken, vloeit de financiering op dit moment niet in het benodigde tempo en op de benodigde schaal naar de energietransitie toe.

Innovatie draagt bij aan het terugdringen van de kosten van de energietransitie.

Door technologische vooruitgang dalen investeringskosten gestaag. In veel gevallen is energie uit hernieuwbare energiebronnen een goedkoper alternatief voor energie uit fossiele brandstoffen. Zo zijn de kosten van zonne- en windenergie de afgelopen jaren scherper gedaald dan verwacht. In sommige gevallen zijn deze alternatieven al goedkoper dan de kosten voor het opwekken van elektriciteit in kolencentrales. Door continue investeringen in innovatie zullen de kostenreducties van zonne- en windenergie de komende jaren voortzetten (Faaij en van den Brink, 2019).

Naast het feit dat zonnepanelen en windenergie kunnen concurreren met fossiele brandstoffen door kostenreductie, zijn er de positieve effecten van deze hernieuwbare energiebronnen op de luchtkwaliteit, het beperken van bevingen in Groningen, minder geluidsoverlast door de inzet van elektrisch vervoer en minder CO2-uitstoot door schone energieopwekking. Dit zijn allemaal voorbeelden van voordelen die slechts ten dele financieel kunnen worden uitgedrukt. Zo zorgt een groene energievoorziening er ook voor dat er minder geld wordt besteed aan de import van fossiele brandstoffen uit onstabiele gebieden. De uitdaging is dan ook om bij de financiering van de energietransitie dergelijke factoren, die niet direct in een kostenvergelijking tot uitdrukking komen, mee te nemen in de investeringsbeslissing.

Risico's moeten worden geïdentificeerd en beperkt om de besluitvorming over investeringen te verbeteren en de financieringskosten te verlagen.

Hoe hoger de risico’s van een investering, des te hoger de financieringskosten. Zo kan bijvoorbeeld een vroegtijdige sluiting van een kolencentrale een belangrijke onverwachte kostenpost zijn voor een investeerder die voor de komende jaren inkomsten verwacht. Kennis speelt een essentiële rol bij het correct inschatten en beperken van risico’s. Bij volwassen en bewezen technologieën zijn risico’s beter bekend en zijn er vaker risicobeperkende maatregelen aanwezig, wat de financieringskosten van investeringen weer verlaagt. Analyse en onderzoek kunnen bijdragen aan het wegnemen van onzekerheden rond investeringen, het verminderen van gepercipieerde risico’s en daarmee het verminderen van de kosten van de financiering van de energietransitie.

Relatief hoge kapitaalkosten voor investeringen in duurzame energie in vergelijking met investeringen betreffende fossiele brandstoffen zullen leiden tot extra financieringskosten.

Investeringen in duurzame energie worden gekenmerkt door hoge initiële kapitaalkosten en minimale operationele- en brandstofkosten. Dit is in tegenstelling tot energie dat wordt opgewekt op basis van fossiele brandstoffen, waar de brandstofkosten het merendeel van de totale kosten uitmaken. Een uitzondering is biomassa als duurzame energiebron, waar de brandstofkosten een belangrijke component blijven. Rekening houdend met de grote investeringen die nodig zijn voor de energietransitie zullen financieringskosten steeds hoger, en daarmee steeds belangrijker, worden.

Investeringen in duurzame energie worden gekenmerkt door hoge initiële kapitaalkosten en minimale operationele- en brandstofkosten. Dit is in tegenstelling tot energie dat wordt opgewekt op basis van fossiele brandstoffen, waar de brandstofkosten het merendeel van de totale kosten uitmaken. Een uitzondering is biomassa als duurzame energiebron, waar de brandstofkosten een belangrijke component blijven. Rekening houdend met de grote investeringen die nodig zijn voor de energietransitie zullen financieringskosten steeds hoger, en daarmee steeds belangrijker, worden.

Een duidelijk en ambitieus overheidsbeleid kan de risico's verminderen, de financieringskosten verlagen en zo de energietransitie versnellen.

Duidelijk, consistent en transparant overheidsbeleid zal bijdragen aan het verminderen van de onzekerheden rond investeringen in de energietransitie. Beleid kan daarmee een aanjaagfunctie hebben door het verlagen van de feitelijke en gepercipieerde risico’s van investeringen waarvan de business case afhankelijk is van het bestaande en toekomstige energiebeleid. Zo zal een aankondiging van een uitbreiding van de Nederlandse salderingsregeling waarschijnlijk directe gevolgen hebben voor investeringen in zonnepanelen. Een geloofwaardig, consistent, transparant klimaat- en ‘groen’ energiebeleid zal helpen om de onzekerheid weg te nemen en de investeringen in de energietransitie op te schalen en te versnellen.

Website by Webroots